يمن جي حالات تي پاڪستان کي محتاط رهڻ جي ضرورت ـ اعجاز ممنائي

يمن ۾ تڪرار جي ٻيهر واڌ تي پاڪستان جي پرڏيهي آفيس جو تازو بيان صرف هڪ رسمي سفارتي رد عمل ناهي پر خطي ۾ بگڙجندڙ صورتحال ۾ پاڪستان جي محتاط، متوازن ۽ اصولي موقف جي عڪاسي ڪري ٿو. هڪ اهڙي وقت ۾ جڏهن وچ اوڀر هڪ ڀيرو ٻيهر جنگ، پراڪسي تڪرار ۽ طاقت جي ٽڪراءَ ڏانهن وڌي رهيو آهي، پاڪستان جو خدشي جو اظهار ۽ هڪ طرفي ڪارروائين جي سخت مخالفت هڪ واضح پيغام آهي ته پاڪستان خطي ۾ ڪنهن به نئين ٽڪراءَ کي نه رڳو خطرناڪ پر تباهي ڪندڙ پڻ سمجهي ٿو. ياد رهي ته يمن جي سرزمين سالن کان انساني الميي، سياسي عدم استحڪام ۽ علائقائي طاقتن جي جدوجهد جو مرڪز رهي آهي، ۽ تازي ڇڪتاڻ ان خوف کي ٻيهر بحال ڪيو آهي هي تڪرار هڪ ڀيرو ٻيهر سڄي خطي کي پنهنجي لپيٽ ۾ وٺي سگهي ٿو. پرڏيهي آفيس جي ترجمان طاهر اندرابي جو يمن ۾ تشدد جي وڌندڙ واقعن تي گهري ڳڻتي جو اظهار حقيقت ۾ ان حقيقت جو اعتراف آهي ته يمني بحران هاڻي صرف هڪ اندروني مسئلو ناهي رهيو. اهو سڌو سنئون خليج، بحر احمر ۽ وسيع وچ اوڀر ۾ امن ۽ استحڪام سان ڳنڍيل آهي. پاڪستان جو يمن جي اتحاد ۽ علائقائي سالميت جي مضبوط حمايت جو اعلان هڪ اهڙي وقت ۾ ٿيو آهي جڏهن يمن عملي طور تي مختلف ڌڙن، مليشيا ۽ ٻاهرين اثرن جي اثر هيٺ ورهايل نظر اچي ٿو. هن موقف ذريعي، پاڪستان واضح طور تي پيغام موڪلي رهيو آهي ته ڪنهن به حل جو بنياد يمن جي ”جاگرافيائي ۽ سياسي اتحاد هجڻ گهرجي، نه ته ان جي علائقائي سالميت هجي“

مطلب ته بيان جو هڪ تمام اهم پهلو پاڪستان جو هڪ طرفي ڪارروائين جي سخت مخالفت آهي. هي جملو ظاهري طور تي سفارتي ٻولي جو حصو آهي، پر ان جي پويان هڪ گهرو اسٽريٽجڪ پيغام آهي. هڪ طرفي ڪارروائي، چاهي فوجي آپريشن هجن، ميزائل حملا هجن، سامونڊي رستن کي نشانو بڻايو وڃي يا سياسي عمل کي سبوتاز ڪيو وڃي،هي سمورا عمل نه رڳو يمن ۾ جاري امن جي ڪوششن کي نقصان پهچائين ٿا پر سڄي علائقي کي عدم استحڪام ڏانهن ڌڪي رهيا آهن. پاڪستان جو هي موقف اصل ۾ ان سوچ کي ظاهر ڪري ٿو ته طاقت جو استعمال عارضي برتري حاصل ڪري سگهي ٿو، پر اهو مستقل امن حاصل نٿو ڪري.

پاڪستان پاران علائقائي امن جي ڪوششون ڪرڻ ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته پاڪستان پاڻ کي صرف تماشائي نه پر هڪ ذميوار علائقائي ۽ عالمي رانديگر جي حيثيت سان ڏسي ٿو. سعودي عرب، خليجي ملڪن ۽ ٻين علائقائي طاقتن پاران ”تڪرار گهٽائڻ“ لاءِ ڪيل ڪنهن به سفارتي يا سياسي ڪوشش جي حمايت ڪندي، پاڪستان هڪ پيغام موڪلي رهيو آهي ته ڳالهيون ئي واحد رستو آهي. هيء اها ئي پاليسي آهي جيڪا پاڪستان تازن سالن ۾ مختلف علائقائي تڪرارن جي حوالي سان ظاهر ڪئي آهي، چاهي اهي وچ اوڀر يا ڏکڻ ايشيا ۾ هجن پر هر وقت ڳالهيون ڪريو، پر جنگ نه ڪريو.

هن بيان ۾ سعودي عرب سان مڪمل دشمني جو اظهار خاص طور تي قابل ذڪر آهي. پاڪستان ۽ سعودي عرب جا لاڳاپا صرف سفارتي نه آهن پر تاريخي، مذهبي، دفاعي ۽ اقتصادي بنيادن تي ٻڌل آهن. پاڪستان پاران سعودي عرب جي بادشاهت جي سلامتي لاءِ پنهنجي عزم جي ٻيهر تصديق ان ڳالهه جي نشاندهي ڪري ٿي ته پاڪستان خطي ۾ پنهنجي ويجهي اتحادي جي سلامتي کي اهميت ڏئي ٿو.۽ پرڏيهي پاليسي جو هڪ اهم حصو سمجهي ٿو. بهرحال، ساڳئي وقت، پاڪستان يمني مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين ۽ سفارتڪاري تي ٻڌل عمل جي حمايت ڪندي توازن برقرار رکيو آهي، جنهن جو مطلب انڌي فوجي مدد نه پر امن لاءِ گڏيل ڪوشش ڪرڻ آهي.

يمني بحران جديد دور جي سڀ کان پيچيده تڪرارن مان هڪ آهي، جتي اندروني سياسي اختلاف، قبائلي structures، فرقيوارانه پهلو ۽ علائقائي طاقتن جا مفاد هڪٻئي سان ڳنڍيل آهن. اهڙي تڪرار ۾، ڪنهن به هڪ ڌر جي ڪا فتح يا شڪست ناهي، پر صرف انساني نقصان ۾ اضافو ٿيندو آهي. پاڪستان جو بيان ته اهو يمن ۾ پائيدار امن ۽ استحڪام قائم ڪرڻ جي سڀني ڪوششن جي حمايت ڪري ٿو، ان حقيقت جو اعتراف آهي ته هن جنگ جو ڪو به فوجي حل ناهي. يمن جا ماڻهو اڳ ۾ ئي ڏڪار، بيماري ۽ تباهه ٿيل انفراسٽرڪچر کي منهن ڏئي رهيا آهن، ۽ هر نئون تڪرار انهن لاءِ هڪ نئون الميو پيش ڪري ٿو.

بيان جي آخري حصي ۾، پاڪستان جي اميد ته يمن جا ماڻهو ۽ علائقائي طاقتون گڏجي هڪ جامع ۽ پائيدار حل لاءِ ڪم ڪندا، هيء بنيادي طور تي، هڪ اخلاقي ۽ سياسي اپيل آهي. هي اپيل صرف يمني ڌرين لاءِ نه پر سڀني علائقائي طاقتن لاءِ آهي جيڪي سڌي يا اڻ سڌي طرح تڪرار ۾ ملوث آهن. هڪ جامع حل جو مطلب آهي هڪ اهڙو حل جنهن ۾ سڀني اسٽيڪ هولڊرز کي ٻڌو وڃي، طاقت جي ڀيٽ ۾ مصالحت کي ترجيح ڏني وڃي، ۽ يمن کي پراڪسي جنگ جي ميدان جي بدران هڪ خودمختيار رياست طور ڏٺو وڃي.جيڪڏهن هن بيان کي مجموعي طور تي ڏٺو وڃي ته اهو پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي ۾ هڪ مستقل رجحان کي ظاهر ڪري ٿو: توازن، احتياط، ۽ اصولي موقف. هڪ طرف، سعودي عرب جي بي مثال حمايت آهي، ته ٻئي طرف، جنگي قدمن کان فاصلو ۽ سفارتڪاري تي زور ڏنو ويو آهي. هيء اها نفيس لڪير آهي جنهن کي پار ڪرڻ ڪو آسان ڳالهه نه آهي ڇوته پاڪستان اڳ ئي ٻين ملڪن جا سور پنهنجي سيني ۾ سمائي چڪو آهي جنهنڪري هن وقت تائين ڏکيائين کي پڻ منهن ڏيئي رهيو آهي انڪري وجوه صورتحال ۾ پاڪستاني سرڪار  کي محتاط ٿي بيان بازي ڪرڻ گهرجي ان ۾ ئي اسان سڀني جو ڀلو آهي.