باهه جڏهن لفظ
بڻجي وڃي، ۽ لفظن مان بارود جي بوءِ اچي، تڏهن دنيا سمجهي ٿي ته ڪنهن نئين تاريخي سانحي
جي ڪنڌ تي بيٺل آهي. تل ابيب کان واشنگٽن تائين، ايران ۾ افراتفريءَ جون خبرون هر روز
نيون تشويشون جنم ڏين ٿيون. جڏهن آمريڪي صدر جا بيان ايران ۾ مظاهرين جي حمايت جي نالي
تي جاري ٿين ٿا، تڏهن رڳو سياسي ڇڪتاڻ نه پر انساني ۽ عالمي استحڪام لاءِ وڏو خطرو
پيدا ٿئي ٿو. اسرائيل، جيڪو هميشه پاڻ کي خطري ۾ محسوس ڪندو آهي، اڄ هاءِ الرٽ تي آهي،
آمريڪي بيانن ۽ علائقائي عدم استحڪام جي ڪري.
پر اهو سوال
ته ڇا اسرائيل واقعي آمريڪي ڇانوَ هيٺ محفوظ آهي يا نه، صرف هڪ جغرافيائي يا فوجي سوال
ناهي. اهو سياسي، انساني ۽ اخلاقي سوال پڻ آهي. اسرائيل ۽ آمريڪا جي پاليسين جو مقصد
هميشه طاقت، مفاد ۽ علائقائي ڪنٽرول رهيو آهي، جڏهن ته عام ماڻهن جي زندگيءَ جي قيمت
گهڻو گهٽ آهي. ايران ۾ مظاهرين جي احتجاج ۽ آمريڪي حمايت جي وچ ۾ جيڪا سياسي ڪٽ کيڙي
هلي رهي آهي، اها صرف هڪ ملڪ جي اندروني مسئلي تائين محدود نه آهي، پر عالمي امن ۽
استحڪام لاءِ هڪ خطرناڪ امتحان بڻجي چڪي آهي.
تاريخ ٻڌائي
ٿي ته آمريڪي مداخلت هر ڀيري “آزادي ۽ جمهوريت” جي نالي تي ڪئي وئي آهي، پر حقيقت
۾ نتيجا هميشه تباهي، افراتفري ۽ انساني نقصان جو سبب بڻيا آهن. عراق هجي يا افغانستان،
شام هجي يا ليبيا، هر جاءِ تي آمريڪي مداخلت کانپوءِ ماڻهن جي زندگيءَ جو معيار گهٽجي
ويو آهي، سماج ٽٽڻ جي ڪناري تي پهچي ويو آهي، ۽ عوام پنهنجن حقن کان محروم ٿي وئي آهي.
اڄ ايران ۾ به ساڳي صورتحال پيدا ٿيڻ جو خطرو آهي، ۽ اسرائيل جو هاءِ الرٽ رڳو پنهنجي
مفادن جي تحفظ لاءِ آهي، نه ته ڪنهن انساني ڀلائي لاءِ.
ايراني بحران
صرف سياسي بيانن تائين محدود ناهي. اهو هڪ جغرافيائي، معاشي ۽ ثقافتي سانحو پڻ آهي.
ايران جي معيشت اڳ ۾ ئي سخت بين الاقوامي پابندين هيٺ آهي. ماڻهو روزانو جي زندگيءَ
لاءِ جهيڙيون ڪري رهيا آهن، بي روزگاري وڌي رهي آهي، ۽ بنيادي انساني ضرورتون پوريون
ڪرڻ هڪ وڏو چئلينج بڻجي ويون آهن. آمريڪي بيانن ۽ اسرائيلي خدشن کي ڏسي لڳي ٿو ته عالمي
طاقتور رياستون انهن انساني مشڪلاتن کي نظرانداز ڪري رهيون آهن ۽ صرف طاقت جي استعمال
۽ مفادن تي ڌيان ڏئي رهيون آهن.
اسرائيل جو
هاءِ الرٽ صرف فوجي تياري تائين محدود ناهي، پر اهو سياسي پيغام پڻ آهي. اسرائيلي قيادت
دنيا کي ٻڌائڻ چاهي ٿي ته جيڪڏهن آمريڪا قدم کڻي ٿو، ته اسرائيل ڪنهن به صورت ۾ ساٿي
هوندو. اهو پيغام خطي ۾ بيچيني وڌائي رهيو آهي ۽ هڪ اهڙي ماحول پيدا ڪري رهيو آهي جتي
ڪنهن به ننڍي شرارت يا سياسي ڀڃڪڙي وڏي تباهيءَ جو سبب بڻجي سگهي ٿي.
ايران ۾ مظاهرا،
جيڪي شروع ۾ عام شهري زندگي جي بهتري ۽ انساني حقن لاءِ هئا، اڄ هڪ وڏو بين الاقوامي
مسئلو بڻجي چڪا آهن. آمريڪي صدر جي بيانن مان لڳي ٿو ته هو مظاهرين کي حمايت جو اشارو
ڏئي رهيا آهن، پر حقيقت ۾ اهو حمايت سياسي ۽ فوجي مقصدن لاءِ آهي. ڇا واقعي آمريڪا
ايران ۾ مظاهرين جي حفاظت لاءِ تيار آهي، يا اهو صرف پنهنجي علائقائي اثر رسوخ کي مضبوط
ڪرڻ لاءِ هڪ حربو آهي؟ تاريخ ۾ اهڙا ڪيترائي مثال موجود آهن جتي مظاهرين کي هٿياربندن
جي مدد ڏيڻ جي نالي تي آمريڪا پنهنجو مفاد حاصل ڪندو رهيو آهي، جڏهن ته عام ماڻهو بک
۽ افراتفري ۾ مبتلا رهيا.
اسرائيل، جيڪو
پنهنجي جغرافيائي ۽ سياسي صورتحال سبب هميشه خبردار رهندو آهي، اڄ وري هاءِ الرٽ تي
آهي، پر سوال اڃا به قائم آهي ته ڇا هو واقعي آمريڪي ڇانوَ هيٺ محفوظ آهي؟ اسرائيل
جي پاليسي ۽ فوجي تياري هميشه پاڙيسري ملڪن جي ڪمزوريءَ تي ٻڌل رهي آهي. ايران ۾ جيڪڏهن
صورتحال خراب ٿي ته اسرائيل کي خطرو ٿي سگهي ٿو، پر جيڪڏهن آمريڪا قدم کڻي ٿو ته اسرائيل
جو موقف فقط هڪ معاون هوندو. هن صورتحال ۾ انساني زندگي جو قدر گهٽجي وڃي ٿو ۽ سياسي
مفاد جي راند ۾ ماڻهن جا حق قربان ٿي وڃن ٿا.
ان کان علاوه،
آمريڪا ۽ اسرائيل جي پاليسين جو اثر رڳو وچ اوڀر تائين محدود ناهي، پر عالمي سطح تي
پڻ محسوس ٿئي ٿو. تيل جا رستا، عالمي معيشت، بين الاقوامي سياست ۽ سفارتي تعلقات سڀ
متاثر ٿين ٿا. هڪ ننڍو واقعي جو امڪان عالمي مارڪيٽن ۾ اتار چڙهاءُ جو سبب بڻجي سگهي
ٿو، ۽ سماجي استحڪام جا سڀ معيار متاثر ٿي سگهن ٿا.
انساني نقطه
نظر کان ڏٺو وڃي ته ايران ۾ مظاهرين، جيڪي انصاف، آزادي ۽ بهتر زندگي لاءِ جدوجهد ڪري
رهيا آهن، انهن جي قربانيءَ کي عالمي طاقتور رياستون پنهنجي مفادن لاءِ استعمال ڪري
رهيون آهن. آمريڪا جي بيانن مان لڳي ٿو ته هو مظاهرين جي مدد لاءِ تيار آهن، پر حقيقت
۾ اهو مدد سياسي ۽ فوجي مقصدن لاءِ آهي. اسرائيل پڻ پنهنجي علائقائي مفادن ۽ خطي ۾
تسلط برقرار رکڻ لاءِ تيار آهي، جڏهن ته عام ماڻهو سڀ کان وڌيڪ متاثر ٿيندا آهن.
تاريخ مان سکڻ
گهرجي ته طاقت ۽ مفادن جي راند ۾ انساني زندگي جو قدر گهٽجي ويندو آهي. آمريڪا ۽ اسرائيل
جي پاليسين ۾ اهو واضح نظر اچي ٿو ته سياسي مفاد، فوجي طاقت ۽ علائقائي ڪنٽرول انساني
حقن کان اهم آهن. ايران ۾ جيڪڏهن صورتحال اڳتي وڌي ته نه رڳو وچ اوڀر، پر عالمي سطح
تي اثر پوندو، ۽ انساني زندگيءَ جو نقصان انتهائي وڏو ٿي سگهي ٿو.
انهن سڀني واقعن
کي ڏسي، سوال اٿئي ته دنيا ڪهڙي طرف وڃي رهي آهي؟ ڇا عالمي برادري آمريڪا ۽ اسرائيل
جي جارحاڻي پاليسين تي خاموش رهندي يا انهن جي فيصلن تي سوال اٿارڻ شروع ڪندي؟ ڇا انساني
حقن ۽ انصاف جو ڪردار برقرار رهي سگهندو، يا طاقتور رياستون پنهنجي مفادن لاءِ هر حد
پار ڪنديون؟
باهه جي پاڇي
۾ بيٺل دنيا کي اڄ روشنيءَ جي ضرورت آهي، ڇو ته جيڪڏهن روشني نه آئي ته اونداهيون فيصلا
ڪنديون، ۽ اونداهين جا فيصلا هميشه انساني ڀلائي خلاف هوندا آهن. ايران، اسرائيل ۽
آمريڪا جو موجوده منظرنامو اسان کي اهو سيکاري ٿو ته طاقت ۽ مفادن جي راند ۾ انساني
زندگي هميشه پهرين قربان ٿيندي آهي، ۽ عالمي برادري کي انهيءَ صورتحال کي سمجهڻ ۽ قدم
کڻڻ جي ضرورت آهي.
اسرائيل جو
هاءِ الرٽ، آمريڪي بيانن جو اثر، ايران ۾ مظاهرين جو احتجاج، ۽ علائقائي عدم استحڪام
گڏجي هڪ اهڙو ماحول پيدا ڪري رهيا آهن جيڪو ڪنهن به وقت هڪ وڏو بحران بڻجي سگهي ٿو.
اهو بحران رڳو وچ اوڀر تائين محدود نه رهندو، پر عالمي سياسي، معاشي ۽ انساني توازن
کي ڀڃي سگهي ٿو.
آخر ۾، ايران
۾ افراتفري، آمريڪي حمايت، ۽ اسرائيلي خدشا اسان کي ياد ڏيارين ٿا ته طاقت، مفادن
۽ علائقائي ڪنٽرول جي راند ۾ انساني زندگي ۽ حقن جو قدر گهڻو گهٽجي ويندو آهي. جيڪڏهن
عالمي برادري وقت تي قدم نه کنيو ته نتيجا هميشه تباهه ڪن ۽ خطي ۾ امن ۽ استحڪام جو
خواب صرف هڪ خواب ئي رهندو.
انساني حقن،
انصاف ۽ عالمي سلامتي لاءِ لازمي آهي ته طاقتور رياستون پنهنجي مفادن کي انساني قيمتن
جي ڀڃڪڙي تي ترجيح نه ڏين. ايران، اسرائيل ۽ آمريڪا جو موجوده منظرنامو دنيا کي هڪ
اهم سبق ڏئي ٿو: تاريخ سدائين انهن کي ياد رکندي جيڪي طاقت ۽ مفادن جي راند ۾ انساني
زندگيءَ کي نظرانداز ڪن.
