ڪراچي، پاڪستان
جو دل، هميشه پنهنجي رونق، تجارت ۽ زندگيءَ جي رنگين ماحول سبب مشهور رهيو آهي. هن
شهر جي هر گلي، هر بازار ۽ هر شاپنگ مال پنهنجي هڪ الڳ ڪهاڻي ٻڌائي ٿي، جيڪا ڪڏهن خوشين
سان ڀرپور، ته ڪڏهن انساني درد ۽ المانڪ واقعن سان ڳنڍيل هوندي آهي. اهڙو ئي هڪ المناڪ
حادثو گل پلازا ۾ پيش آيو، جيڪو نه رڳو جانين جي نقصان جو سبب بڻيو، پر شهرين جي امن
۽ اعتماد تي به هڪ گهرو ڌڪ وجهي ويو.
گل پلازا صدر
جي دل ۾، ايم اي جناح روڊ تي واقع، ٽي منزلن تي مشتمل هڪ وڏو شاپنگ مال هو. هتي تقريباً
1200 دڪان هئا، جتي ڪپڙن، اليڪٽرانڪس، فوڊ اسٽالز، جوتن ۽ فيشن شاپس جا هزارين قسم جا سامان موجود هئا. هر ڏينهن
هزارين ماڻهو هتي خريداري، ملاقاتن ۽ تفريح لاءِ ايندا هئا، ۽ هي مال شهر جي دل کي
ڌڙڪائيندڙ مرڪز طور ڪم ڪندو هو. ماڻهن لاءِ گل پلازا صرف شاپنگ جو مرڪز نه هو، پر اها
هڪ اهڙي جاءِ هئي جتي خاندان گڏ ٿيندا، دوست ملاقات ڪندا، ۽ شهر جي رش ڀريل زندگيءَ
۾ ٿوري خوشي ۽ راحت محسوس ڪندا هئا، پر هڪ ننڍڙي
چنگاري، شايد شارٽ سرڪٽ يا ڪنهن آتشگير سامان جي موجودگي سبب، هڪ وڏي المي ۾ تبديل ٿي وئي،
جنهن ڪيترن ئي خاندانن جي زندگيءَ کي ڪڏهن نه وسرندڙ ڏک ۾ بدلائي ڇڏيو. اهو ڏينهن شهرين
لاءِ هڪ ڏکئي خواب جهڙو ثابت ٿيو. ابتدائي رپورٽن مطابق، باهه سبب ڇهه ماڻهو فوت ۽
ويهه کان وڌيڪ زخمي ٿيا، جڏهن ته اڃا به ڪيترائي اندر ڦاٿل هئا. گراؤنڊ فلور ۽ ميزنائن
مڪمل طور تي سڙي ويا، جڏهن ته مٿين منزلن ۾ پڻ باهه جاري رهي.
فائر بريگيڊ،
رينجرز ۽ بحريه جا اهلڪار فوراً امداد لاءِ موجود هئا، پر عمارت جي پيچيده ڍانچي ۽
ڌونهه سبب اندر تائين رسائي مشڪل ٿي وئي. ريسڪيُو آپريشن دوران عمارت جو هڪ حصو ڪري
ويو، جنهن سبب بچاءُ جي ڪوششن ۾ دير ٿي وئي. اهڙي ماحول ۾ هر پل جان جي خطري کي محسوس
ڪرڻ لڳي هڪ والد، ماءُ يا ڪاروباري لاءِ ناقابل بيان خوف ۽ درد پيدا ڪري ٿو.
ڊپٽي ميئر ڪراچي
پڻ واقع واري هنڌ پهتو، جتي شهرين جا سوال ۽ جذباتي احتجاج هڪٻئي سان ملندڙ هئا. متاثر
خاندان اسپتالن ۾ پنهنجي پيارن جي ڳولا ۾ هئا، جڏهن ته والدين، ڀائر، ڀينرون ۽ ٻارن
جا والدين پنهنجي پيارن لاءِ بيچيني محسوس ڪري رهيا هئا. هڪ والد ٻڌايو: ”مون وٽ پنهنجن ٻارن کي بچائڻ لاءِ وقت ئي نه هو،
هر پل موت جو خوف محسوس ٿي رهيو هو.“
هڪ
نوجوان ڪاروباري مالڪ چيو: ”مون پنهنجي
زندگيءَ جو محنت ڪيل مال هڪ پل ۾ وڃائي ڇڏيو، منهنجي مستقبل جا سڀ خواب ختم ٿي ويا.“ اهي بيان صرف الفاظ نه، پر انساني درد، مايوسي
۽ شهرين جي جذبات جو عڪس هئا.
حادثي جو جائزو
وٺندي، اهو واضح ٿئي ٿو ته اصل نقصان جو سبب صرف باهه نه، پر عمارت ۾ هنگامي اخراج
جا رستا، فائر الارم ۽ حفاظتي انتظامات جو گهٽ هجڻ هو. جڏهن ته فائر بريگيڊ ۽ رينجرز
جا اهلڪار پنهنجون ڪوششون جاري رکيون، پر اندر رسائي مشڪل هجڻ سبب ڪيترائي ماڻهو وڌيڪ
خطري ۾ پيا. عمارت جا ڪمزور پيلر ۽ غير معياري تعمير پڻ ريسڪيُو آپريشن کي متاثر ڪيو.
گذريل سالن
۾ ڪراچي اهڙن حادثن جا ڪيترائي مثال ڏنا آهن. 2007ع ۾ صدر جي سنتو بلاڪ ۾ باهه سبب
15 ماڻهو فوت ٿيا، 2010ع ۾ لکمي مارڪيٽ ۾ ٻه ڏينهن تائين باهه جاري رهي، جنهن ۾ ڏهاڙن
دڪانن جو نقصان ٿيو، ۽ 2018ع ۾ نگران مارڪيٽ ۾ باهه سبب 10 کان وڌيڪ ماڻهو زخمي ٿيا.
اهي واقعا ظاهر ڪن ٿا ته شهر ۾ فائر سيڪيورٽي ۽ حفاظتي انتظامات ۾ وڏو خلاءُ آهي، جنهن
جو نقصان هر دفعي عام ماڻهن کي ڀوڳڻو پوي ٿو.
گل پلازا جو
حادثو صرف هڪ شاپنگ مال جي نقصان جو معاملو نه آهي، پر اها انساني جذبات، معاشي نقصان
۽ سماجي اعتماد تي اثرانداز ٿيندڙ وڏي المي آهي. متاثر خاندانن جا ڳوڙها، شهرين جي
احتجاج، ۽ ڪاروباري مالڪن جي مايوسي اهو ڏيکارين ٿا ته جڏهن انساني زندگي ۽ تحفظ جو
تحفظ گهٽجي وڃي، ته نتيجا هر سطح تي تباهه ڪندڙ ٿين ٿا.
حادثي کانپوءِ
ايمرجنسي ادارن تي عوام جو دٻاءُ وڌي ويو. متاثر خاندانن کي بروقت طبي امداد مهيا ڪرڻ
لاءِ اسپتالن ۾ خاص انتظام ڪيا ويا، جڏهن ته ريسڪيُو ٽيمن جي نگراني ۾ لاپتا ماڻهن
جي ڳولا جاري رهي. فائر بريگيڊ، رينجرز ۽ بحريه جا اهلڪار پنهنجون ڪوششون جاري رکيون،
پر عمارت جي پيچيده ڊيزائن ۽ ڌونه سبب اندر تائين ڪنهن کي پهچڻ لاءِ وقت نه هو.
حادثي جي فوري
جائزي مان معلوم ٿيو ته عمارت ۾ هنگامي اخراج جا رستا واضح نه هئا، فائر الارم سسٽم
۽ حفاظتي سامان موجود نه هو، ۽ دڪانن ۾ آتشگير مواد جهڙوڪ مصنوعي گل، پلاسٽڪ ۽ اليڪٽرانڪس جو اضافو
باهه جي شدت وڌائيندڙ ثابت ٿيو. فائر بريگيڊ جي اهلڪارن جي ڪوششن باوجود، ڪيترائي ماڻهو
اندر ڦاٿل رهيا، جيڪي صرف پنهنجين جانن جي حفاظت لاءِ پنهنجي زندگي کي خطري ۾ وجهي
رهيا هئا.
گل پلازا جو
واقعو هڪ ياد ڏياريندڙ سبق آهي ته انساني جانن جي حفاظت سڀ کان پهرين ترجيح هجڻ گهرجي.
انتظامي ادارن، شهرين ۽ مالڪن کي گڏجي ڪم ڪرڻ گهرجي ته مستقبل ۾ اهڙا واقعا روڪي سگهجن.
عمارتن ۾ هنگامي اخراج جا رستا لازمي هجڻ گهرجن، فائر الارم ۽ حفاظتي سامان هر دڪان
۽ منزل ۾ موجود هجي، ۽ تعميراتي معيار تي باقاعده جانچ ڪرائي وڃي. شهرين کي باهه ۽
هنگامي صورتحال لاءِ تربيت ۽ ڄاڻ فراهم ڪرڻ لازمي آهي.
ڪراچي جهڙو
وڏو ۽ گنجان آباد شهر، جتي روزانه هزارين ماڻهو شاپنگ مالز، بازارن ۽ عوامي جاءِ تي
هلن ٿا، اهو لازم آهي ته انتظامي ادارا بروقت ڪارروائي ڪن ۽ ايمرجنسي منصوبن تي عمل
ڪن. هر حادثي کان پوءِ صرف رپورٽون ٺهڻ ڪافي نه آهن؛ عملي قدم ۽ حفاظتي تدبيرون ئي
انساني زندگي بچائي سگهن ٿيون.
گل پلازا جو
المانڪ واقعو شهرين کي اهو سبق ڏئي ٿو ته امن ۽ زندگيءَ جي حفاظت لاءِ تياري، چوڪسي
۽ تعاون ضروري آهي. اسان کي اميد رکڻي گهرجي ته مستقبل ۾ اهڙا حادثا نه ٿين، پر جيڪڏهن
ٿين، ته بروقت ۽ مؤثر ڪارروائي سان انساني نقصان گھٽ ۾ گهٽ رکيو وڃي. شهرين جي اعتماد
کي بحال ڪرڻ، انساني جانن کي بچائڻ، ۽ معاشرتي امن قائم رکڻ لاءِ لازمي آهي ته هر سطح
تي فائر سيڪيورٽي، حفاظتي انتظامات، ۽ تربيت يافته عملي موجود هجي.
گل پلازا جو
واقعو صرف هڪ المي نه، پر ڪراچي جي شهرين لاءِ هڪ پيغام آهي ته زندگيءَ جو قدر سڀ کان
اهم آهي، ۽ ان جي حفاظت لاءِ انتظام، شعور، ۽ تياري لازمي آهي. اهو ياد ڏياريندڙ سبق
آهي ته انساني جانن جي حفاظت صرف لفظن سان نه، پر عملي ڪارروائي سان ئي ممڪن آهي.
