پاڪستان ۽ افغانستان
جو تعلق رڳو سرحدي ليڪ تائين محدود ناهي، پر اهو تاريخ، نسل، مذهب ۽ سياسي مفادن سان
ڳنڍيل هڪ گهرو ۽ پيچيدہ تعلق آهي. گذريل
چاليهن سالن ۾ هن خطي جيڪي جنگيون ڏٺيون آهن، تن نہ
رڳو
ٻنهي ملڪن جي سياست پر سندن سماج، معيشت ۽ نفسيات تي بہ گهرا
اثر
ڇڏيا آهن.
سرد جنگ کان
اڄ تائين:
ـ 1979ع ۾ سوويت يونين جي افغانستان
۾ مداخلت سان خطو عالمي طاقت جي مقابلي جو ميدان بڻجي ويو. پاڪستان، ان وقت، مغربي
اتحادين سان گڏجي افغان مزاحمت جي حمايت ڪئي. نتيجي ۾ لکين پناهگير پاڪستان ۾ داخل
ٿيا ۽ هٿيارن جي آزاديءَ سان آمد و رفت شروع ٿي. 1990ع واري ڏهاڪي ۾ طالبان
جي اڀار ۽ پوءِ 2001ع ۾ United States جي حملي کان پوءِ صورتحال
وڌيڪ پيچيدہ ٿي وئي. دهشتگردي
خلاف عالمي جنگ ۾ پاڪستان کي فرنٽ لائن اسٽيٽ جو ڪردار مليو، جنهن جا اثر اڄ تائين
محسوس ڪيا وڃن ٿا.
سيڪيورٽي بحران
۽ دهشتگردي:
افغان جنگ جو
سڀ کان وڏو نقصان پاڪستان جي اندروني سلامتي کي ٿيو. خاص طور تي تحريڪ طالبان پاڪستان
(TTP) جي
ڪاررواين ملڪ اندر بدامني وڌائي. هزارين بيگناه شهري، پوليس ۽ فوجي اهلڪار شهيد ٿيا.
پاڪستان کي بار بار فوجي آپريشن ڪرڻا پيا، جن سان عارضي امن تہ آيو، پر مستقل حل اڃا تائين سامهون نہ آيو.
سوال اڄ بہ موجود آهي: ڇا جنگ ذريعي امن قائم ٿي سگهي
ٿو يا سياسي ڳالهين ۽ گڏيل حڪمت عملي جي ضرورت آهي؟
معاشي نقصان
۽ سماجي اثر:
پاڪستاني معيشت
اربين ڊالرن جو نقصان برداشت ڪيو. سيڙپڪاري گهٽجي وئي، سياحت ختم ٿي وئي، ۽ نوجوان
بيروزگاري جو شڪار ٿيا. ساڳئي وقت افغانستان جي عوام ڏهاڪن کان عدم استحڪام، غربت
۽ عالمي پابندين جو بار کڻي رهي آهي.
پناهگيرن جو
مسئلو پڻ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ تڪرار جو سبب بڻيو آهي. پاڪستان انسانيت جي بنياد تي لکين
افغان پناهگيرن کي جاءِ ڏني، پر ان سان گڏ سماجي ۽ معاشي دٻاءُ بہ وڌيو.
ـ2021 کان پوءِ جي صورتحال:
ـ 2021ع ۾ جڏهن طالبان ٻيهر اقتدار
۾ آيا، اميد هئي تہ شايد هاڻي خطي
۾ امن قائم ٿيندو، پر سرحدي ڇڪتاڻ،
دهشتگرد حملن ۽ سفارتي بيان بازي صورتحال کي پيچيدہ
بڻائي
ڇڏيو آهي. بي اعتمادي ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ وڏي رڪاوٽ آهي.
اڳتي جو رستو:
·
اعتماد جي بحالي: الزام
تراشي بدران گڏيل ميڪينزم جو قيام.
·
سرحدي نظم: غيرقانوني آمد
و رفت روڪڻ لاءِ گڏيل نظام.
·
دهشتگردي خلاف صفر برداشت:
ڪنهن بہ گروه کي ٻي ملڪ خلاف استعمال نہ ٿيڻ ڏيڻ.
·
واپار ۽ معيشت: اقتصادي
لاڳاپا وڌائڻ سان سياسي ڇڪتاڻ گهٽجي سگهي ٿي.
نتيجو:
پاڪستان ۽ افغانستان
جي جنگ اصل ۾ ماڻهن جي جنگ ناهي؛ اها پاليسين، مفادن ۽ غلط فيصلا جو نتيجو آهي. جيڪڏهن
ٻنهي ملڪن جا اڳواڻ امن کي ترجيح ڏين، تہ
هي
خطو واپار، توانائي ۽ ثقافتي رابطن جو مرڪز بڻجي سگهي ٿو. ٻي صورت ۾، تاريخ پاڻ کي
ورجائيندي رهندي. امن هٿيارن سان نہ، اعتماد سان ايندو.
