هن وقت
عالمي منظرنامي ۾ واضح ۽ اهم تبديليون نظر اچي رهيون آهن. توقع
آهي تہ 2030ع تائين اڃان وڏيون تبديليون اچي سگهن
ٿيون. ڇو تہ دنيا هڪ گهڻ قطبي ترتيب ڏانهن وڌي رهي آهي، ۽
هڪ قطبي نظام اڳ ئي ڪمزور ٿي چڪو آهي. هڪ قطبي نظام ۾، آمريڪا عالمي نظام کي واحد
سپر پاور طور هلائي رهيو هو. تقريبن ٽي ڏهاڪا اڳ سوويت يونين جي ٽٽڻ کان پوءِ،
آمريڪا عالمي نظام تي قابض ٿي چڪو هو.اهڙي طرح آمريڪي جارحيت پوري دنيا اندر
ڪيترائي نوان عالمي مسئلا پيدا ڪيا. آمريڪا،
جيڪو ڪڏهن دنيا جي واحد سپر پاور طور سڃاتو ويندو هو، هاڻي وڏي تبديلي مان گذري
رهيو آهي. موجودہ صدر، ڊونلڊ ٽرمپ، سڄي
دنيا ۾ هڪ هلچل مچائي ڇڏي آهي، سندس قول
۽ فعل ۾ تضاد کيس وائکو ڪري بدنام ڪري ڇڏيو آهي. اهو
ئي سبب آهي جو آمريڪي پاليسيون بين الاقوامي تنقيد کي منهن ڏئي رهيون آهن. جيتوڻيڪ
تمام وڏا ٽيرف لاڳو ڪرڻ سان مختصر مدت ۾ آمريڪي دولت ۾ اضافو ٿي سگهي ٿو، پر انهن
جا ڊگهي مدت جا اثر انتهائي نقصانڪار هجڻ جو امڪان آهي.
هن وقت
معاشي طور تي، چين تيزي سان اڳتي وڌي رهيو آهي. چيني صنعت دنيا ۾ پنهنجا جهنڊا
جهولڻ شروع ڪري ڇڏيا آهن. جديد ٽيڪنالاجي ذريعي، چين مسلسل پنهنجي معاشي حيثيت کي
مضبوط ڪري رهيو آهي. روس جو اسٽريٽجڪ ڪردار پڻ عالمي سطح تي اثر انداز ٿي رهيو
آهي. اهو چوڻ صحيح ٿيندو تہ ويجهي
مستقبل ۾، چين ۽ روس آمريڪا کي ان جي سپر پاور لقب کان محروم ڪري سگهن ٿا. جيتوڻيڪ
چيني شيون اڪثر ڪري تمام گهڻيون پائيدار نہ
هونديون آهن، پوءِ
بہ اهي عالمي مارڪيٽن تي قبضو ڪري رهيون آهن
ڇاڪاڻ تہ اهي سستيون آهن. جيڪڏهن چيني صنعت پنهنجين شين
کي وڌيڪ پائيدار بڻائڻ ۾ ڪامياب ٿي وڃي ٿي، تہ
چين آسانيءَ سان عالمي مارڪيٽ تي غلبو حاصل ڪري سگهي ٿو.
چين جي صنعتي طاقت آمريڪا لاءِ هڪ ڊيڄاريندڙ گھنٽي آهي؛ يقيناً، ڪيترائي ملڪ ان
سان مقابلو نہ ڪري سگهندا. هن وقت،
آمريڪا کي نہ رڳو معاشي طور تي پر
فوجي طور تي پڻ هڪ عالمي طاقت طور سڃاتو وڃي ٿو. اهو هن وقت ڪيترن ئي رياستن سان
تڪرار ۾ آهي. وچ اوڀر ۾، آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ ڪجهہ
وقت اڳ جنگ شروع ٿي هئي، پر هاڻي هڪ عارضي جنگ بندي لاڳو آهي. ايران هڪ مضبوط
پارٽي جي حيثيت سان آمريڪا جو مقابلو ڪري رهيو آهي.ان جي باوجود ڳالهيون جاري
رهيون آهن پر ڪامياب نہ ٿيون آهن،
ڇاڪاڻ تہ تهران واشنگٽن پاران ڪيل مطالبن کي قبول ڪرڻ
کان انڪار ڪري ٿو. آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جو سڀ کان وڏو مطالبو اهو آهي تہ ايران ايٽمي مواد کان دستبردار ٿئي. پر ايران
ايٽمي مواد ۽ ٻين وڏن مطالبن کي ڇڏڻ کان انڪار ڪري رهيو آهي. جيڪڏهن جنگ ايران جي
انهن مطالبن کي قبول ڪرڻ کان سواءِ بند ٿي وڃي تہ
ان جو مطلب اهو ٿيندو تہ آمريڪا
ڪمزور ٿي ويو آهي. ان صورت ۾، ٻيا ملڪ بہ
آمريڪا کي چئلينج ڪرڻ لاءِ تيار ٿي ويندا. يورپي يونين بہ هڪ الڳ بلاڪ بڻجڻ جي طرف وڌي سگهي ٿي، ۽ گلوبل
سائوٿ ۾ هڪ نئون بلاڪ ٺهي سگهي ٿو. هينئر بہ
گلوبل سائوٿ ڪيترن ئي مسئلن کي منهن ڏئي ٿو، تنهن ڪري اهو يورپي يونين ڏانهن جهڪي
سگهي ٿو يا روس ۽ چين سان اتحاد ٺاهي سگهي ٿو. بهرحال، هڪ وڏو مسئلو اهو آهي تہ گلوبل سائوٿ ملڪن جا پاڻ ۾ اهم اختلاف آهن،
تنهنڪري اهي هڪ الڳ بلاڪ نہ ٿا ٺاهي
سگهن۔ هو هڪ يا ٻئي طاقت تي ڀروسو ڪندا رهندا. سياسي
طور تي غير مستحڪم ترقي پذير ايشيائي ملڪ ڪمزور رهندا جيستائين اهي ڪنهن بہ صورت ۾ سياسي استحڪام حاصل نہ ڪن. هن وقت
عالمي تبديليون ٿي رهيون آهن، ۽ مستقبل ۾ هڪ نئون منظرنامو سامهون ايندو. انهن
تبديلين جا اثر مختلف قسمن جا هوندا. ڪيتريون ئي وڏيون طاقتون زوال پذير ٿي سگهن
ٿيون، جڏهن تہ ڪجهه هن وقت تمام
ڪمزور طاقتون اڀري سگهن ٿيون. اهم ڳالهہ
اها آهي تہ انهن تبديلين لاءِ سڀني کي تيار رهڻو آهي.
جيڪڏهن تبديلين کي نہ سمجهيو
ويو تہ نقصان تمام گهڻو هوندو. ڪيتريون ئي قسم جون
بيماريون بہ اچي سگهن ٿيون، ۽
انهن جو مقابلو ڪرڻ ضروري هوندو.ان امڪان کي بہ
رد نٿو ڪري سگهجي تہ مصنوعي
بيماريون هٿيار طور استعمال ٿي سگهن ٿيون. جراثيمن جا حملا ڊرون يا ٻين ٽيڪنالاجي
ذريعي ڪري سگهجن ٿا. مناسب حفاظتي انتظامن کان سواءِ، ٿوري وقت ۾ وڏي تعداد ۾ موت
واقع ٿي سگهن ٿيون. ياد رکو ڪمزور ملڪ
عالمي تبديلين کان وڌيڪ متاثر ٿيندا. اهي قومون جيڪي مقابلي لاءِ تيار هونديون آهن
اهي ئي پاڻ کي بچائي سگهندا. ان لاءِ تعليم ۽ جديد تحقيق ضروري آهي؛ ٻي صورت ۾، بقا
ڏکي ٿي ويندي.
هن وقت،
اسانجي ملڪ وانگي ڪيترائي ملڪ ٻاهرين قرضن تي پنهنجا نظام هلائي رهيا آهن. جيڪڏهن
اهي انهن تبديلين لاءِ تيار نہ ٿيندا تہ مستقبل ۾ انهن کي اڃا بہ خراب حالتن کي منهن ڏيڻو پوندو. اهو ممڪن آهي تہ انهن کي ڪنٽرول ڪرڻ واري طاقت تبديل ٿي سگهي
ٿي. مثال طور، آءِ ايم ايف هن وقت ڪيترن ئي ملڪن کي قرض ڏئي رهيو آهي، ۽ ان جي
بدلي ۾، قرضدار قومون ڪيتريون ئي ناموافق شرطون قبول ڪن ٿيون. اهو چئي سگهجي ٿو تہ مستقبل ۾، ڪو ٻيو ادارو يا ملڪ ڪمزور قومن تي
ڪنٽرول قائم ڪري سگهي ٿو. تنهن هوندي بہ،
ان حقيقت کان انڪار نٿو ڪري سگهجي تہ
تبديليون واضح طور تي نظر اچي رهيون آهن. تنهنڪري
پنهنجا پير پختا ڪرڻ لاءِ ڪا مضبوط
حڪمت عملي ٺاهڻي پوندي ٻي صورت ۾ اسانجو وجود خطري ۾ پئجي سگهي ٿو۔
