انساني سماج
جڏهن تهذيب جي ڏاڪن تي قدم رکندو آهي، ته ان جي پهرين نشاني 'احساس' هوندو آهي. پر
جڏهن ڪنهن معاشري مان احساس جو جنازو نڪري وڃي ۽ ماڻهو صرف گوشت پوست جا هڏا بڻجي وڃن،
ته اتي زندگي نه پر موت جو ناچ ٿيندو آهي. اڄوڪي دؤر جي بدصورت صورتحال کي جيڪڏهن ڪنهن
هڪ جملي ۾ سميٽڻ چاهجي، ته پريم شاعر جو هي شعر پوريءَ ريت عڪاسي ڪري ٿو:
هڪ بيوسيءَ جو، عالم آ،
ٻيو بيحس هرڪو،
ظالم آ۔
هن شعر جي پهرين
سٽ ۾ "بيوسيءَ جو عالم" رڳو هڪ لفظ ناهي، پر اها انهن لکن ماڻهن جي رڙ آهي،
جيڪي وقت جي وهڪري ۾ بيوس لڙهي رهيا آهن. بيوسي تڏهن جنم وٺندي آهي، جڏهن انسان جا
اختيار کسجي وڃن، جڏهن حق جي ڳالهه ڪرڻ وارو گنهگار قرار ڏنو وڃي ۽ جڏهن انصاف جي تارازي
رڳو طاقتور جي حق ۾ جهڪيل هجي. اڄ اسان جي معاشري ۾ هڪ عام ماڻهو مانيءَ جي گرهه کان
وٺي دوا جي ڦڙي تائين بيوس نظر اچي ٿو. اها بيوسي رڳو مادي ناهي، پر فڪري به آهي.
شعر جي ٻي سٽ
”ٻيو بيحس هرڪو، ظالم آ“ هن دؤر جو سڀ کان وڏو الميو آهي. اسان عام طور تي ظالم ان
کي سمجهندا آهيون جيڪو تلوار کڻي يا بندوق جي زور تي ڪنهن جو حق ڦري. پر شاعر جي نظر
۾ 'بي حسي' پاڻ به هڪ وڏو ظلم آهي. جيڪڏهن توهان جي آڏو ڪنهن تي ناحق ٿئي ٿو ۽ توهان
پنهنجا دروازا بند ڪري، اکيون ٻوٽي ويهي رهو ٿا، ته توهان به ان ظلم ۾ برابر جا شريڪ
آهيو.
بي حسي: جديد
دؤر جو ناسور
اڄ جو انسان
پنهنجي ذات جي خول ۾ بند ٿي ويو آهي. اسان سوشل ميڊيا تي ته انسانيت جا ليڪچر ڏيون
ٿا، پر رستي تي تڙپندڙ زخميءَ جي مدد ڪرڻ بدران ان جي وڊيو ٺاهڻ کي ترجيح ڏيون ٿا.
اها بي حسي ئي آهي، جنهن ظالم کي وڌيڪ طاقتور بڻايو آهي. ظالم کي خبر آهي ته هو جنهن
کي لتاڙي رهيو آهي، ان جي حق ۾ ڪو به آواز بلند نه ٿيندو. اها خاموشي ئي بي حسيءَ جو
عروج آهي.
بيوسيءَ جا
مختلف رنگ
اسان جي سماج
۾ بيوسيءَ جا ڪيترائي رنگ آهن:
معاشي بيوسي:
جتي هڪ پيءُ پنهنجي ٻارن جي بک اڳيان بيوس ٿي هٿ ٻڌي بيٺو هجي.
قانوني بيوسي:
جتي عدالتن ۾ سالن جا سال انصاف جي انتظار ۾ عمرون گذري وڃن.
اخلاقي بيوسي:
جتي سچ ڳالهائڻ وارو اڪيلو ٿي وڃي ۽ ڪوڙ جو بول بالا هجي.
شاعر جي هنن
لفظن ۾ بي انتها درد به آهي ته دعوتِ فڪر به. هو اسان کي آئينو ڏيکاري رهيو آهي ته
اسان ڪاڏي وڃي رهيا آهيون. جيڪڏهن اسان جي دلين مان ٻئي جي تڪليف جو احساس ختم ٿي ويو،
ته پوءِ اسان ۾ ۽ پٿر جي بتن ۾ ڪهڙو فرق رهجي ويندو؟
ظالم ڪير آهي؟!
هن ڪالم جو
مقصد رڳو شڪايت ڪرڻ ناهي، پر پنهنجي اندر ۾ جهاتي پائڻ آهي. ظالم رڳو حڪمران ناهي،
ظالم رڳو وڏيرو يا جاگيردار ناهي. ظالم اهو هر شخص آهي جيڪو پنهنجي حصي جو سچ نٿو ڳالهائي.
جيڪو پنهنجي پاڙيسريءَ جي بک کان باخبر هجڻ باوجود خاموش آهي. جيڪو نظام جي خرابين
کي ڏسي ٿو پر انهن کي درست ڪرڻ جي ڪوشش نٿو ڪري.
هن ڪالم جو
حاصل مقصد:
حڪيم پريم جو
شعر هڪ گهري فڪر جي گهر ڪري ٿو. اسان کي هن بيوسيءَ جي عالم مان نڪرڻو پوندو. اسان
کي بي حسيءَ جي چادر لاهي اڇلائڻي پوندي. جيڪڏهن هر انسان پنهنجي حصي جي شمع ٻاري،
ته اوندهه يقينن ختم ٿي سگهي ٿي. اچو ته عهد ڪريون ته اسان بيحس ظالم جي فهرست مان
نڪري، هڪ بااحساس انسان بڻجنداسين. ڇاڪاڻ ته دنيا صرف تڏهن بدلجي سگهي ٿي، جڏهن بيوسيءَ
کي همت ۽ بي حسيءَ کي احساس ۾ بدلايو وڃي.
هيء تحرير رڳو
شعر جي تشريح ناهي، پر اسان جي وقت جي تاريخ جو هڪ دردناڪ ورق آهي.
جيڪو دنيا کي،
ٿو ڳڙڪائي،
سو وحشي، قابو
ڪرڻو آهي۔
