ممتاز پاٽائي: شعور، شاعري ۽ سڃاڻپ ـ گھايل لغاري

تخليق رڳو لفظن يا سرن جو نالو ناهي؛ تخليق روح جي اها روشني آهي، جيڪا پهرين تخليقڪار کي سڃاڻپ ڏئي ٿي، ۽ پوءِ ساڳي روشني ادارن، شهرن ۽ ديسن کي نئون چهرو عطا ڪري ٿي. تاريخ جي ورقن مان اهو سچ بار بار سامهون اچي ٿو ته جن قومن پنهنجي تخليقڪارن کي دل سان سنڀاليو، سي قومون وقت جي لهرن ۾ به پنهنجي سڃاڻپ بچائي ويٺيون. سنڌ جي ڌرتي به اهڙن ئي روشن نالن سان سڃاتي وڃي ٿي—شاهه عبداللطيف ڀٽائي، جنهن سنڌ کي روحاني ساهه ڏنو؛ شيخ اياز، جنهن جديد شعوري اظهار سان سنڌي ادب کي عالمي افق ڏانهن وڌايو؛ استاد بخاري، جنهن دادوءَ جي مٽيءَ کي شاعراڻي وقار بخشيو؛ ۽ احمد خان مدهوش، جنهن جوهي کي لفظن ۾ زنده رکيو.

انهيءَ ئي روشن تسلسل ۾ ممتاز پاٽائي، پياري شهر جي ادبي سڃاڻپ بڻجي سامهون اچي ٿو، ۽ پيارو اسٽيشن سندس نالي سان هڪ زنده ادبي حوالو بڻجي ٿو

ممتاز پنهنجي نالي جيان ئي ممتاز آهي، ڇاڪاڻ⁠ ته هو رڳو شاعر ناهي، پر شعور جو امين آهي. هن لاءِ شاعري لفظن جي راند نه، پر سماج سان نڀايل ذميواري آهي. هو پاڻ شعور رکي ٿو ۽ سماج کي شعور ڏيڻ جو خواب ڏسي ٿو. سندس خواهش آهي ته معاشرو رڳو پڙهيل نه، پر سمجهدار هجي؛ رڳو ڳالهائيندڙ نه، پر سوچيندڙ هجي. ممتاز جي دل ۾ اهوئي خواب پلجي ٿو ته ادب، سماج کي روشني ڏئي، نه ڪي اونداهين سان ٺاهه ڪري.

هو اُن مٽيءَ جو فرزند آهي، جتي محبت، سچائي ۽ سادگي فطري طور ڦٽن ٿيون. لڳندو آهي ڄڻ خلقڻهار هڪ ئي وقت اسان سڀني کي ڳوهي، هڪ ئي روح ڦوڪيو هجي—سوچون ساڳيون، رستا ساڳيا، ۽ منزل به ساڳي: ادب، سچ ۽ انسانيت.

ممتاز پاٽائي دوستيءَ جي اُن روايت جو نالو آهي، جيڪا ڏک ۾ پري ٿيڻ سکندي ئي ناهي.“ها، مان تنهنجي بنا ڪجھ به ته ناهيان” جهڙو احساس سندس رشتن جي سچائي ۽ انساني وابستگيءَ جو سادو، پر سگهارو ثبوت آهي. سندس چهري تي رهندڙ مرڪ نفيس رنگن واري رومال وانگر آهي، جيڪا محفلن ۾ لفظن کان اڳ نرمي، ڀروسو ۽ سڪون اوتي ڇڏي ٿي.

ممتاز پاٽائي جي شاعري سچ، عاجزي ۽ شعور جي شاعري آهي. هو لفظن سان سينگار نٿو ڪري، پر احساسن سان ايمانداري نڀائي ٿو. سندس غزلن ۾ خودنمائي بدران خود احتسابي، ۽ دعويٰ بدران دليل ملي ٿو.

اڄ بزم ۾ حضور ڪونهي ڪو

سچ پڇو ڄڻ سرور ڪونهي ڪو

هي شعر رڳو محبوب جي غيرموجودگيءَ جو اظهار ناهي، پر سماج جي اُن خالي پن جو استعارو آهي، جتي سچ، وقار ۽ بااخلاق اڳواڻيءَ جي کوٽ محسوس ٿئي ٿي. شاعر ڄڻ اهو چئي رهيو هجي ته بزم ماڻهن سان نه، پر شعور سان روشن ٿيندي آهي؛ ۽ جڏهن شعور نه هجي، ته حضور هوندي به غيرموجود لڳي ٿو.

اڻبڻت جو ڏٺم اديبن ۾

ايئن لڳو ڄڻ شعور ڪونهي ڪو

هي بند ادبي سماج تي سڌي، پر مهذب تنقيد آهي. ممتاز اختلاف کان نه ٿو گهٻرائي، پر اختلاف ۾ شعور جي کوٽ تي ڏک جو اظهار ڪري ٿو. هن لاءِ ادب رڳو لفظن جو کيل نه، پر فڪر، بردباري ۽ اخلاقي ذميواريءَ جو نالو آهي.

سچ لکڻ کان مڙان نٿو ممتاز

ٻيو ته منهنجو قصور ڪونهي ڪو

هي سٽ ممتاز پاٽائي جي شاعراڻي سڃاڻپ جو مرڪزي نقطو آهي. هن لاءِ شاعري سچ کان سواءِ ممڪن ئي ناهي، ڀلي ان جي قيمت اڪيلائي، تنقيد يا تڪليف ڇو نه هجي. اها سٽ سندس اخلاقي جرئت، فڪري پختگي ۽ اندروني ايمانداريءَ جو واضح اعلان آهي.

مختصر ۾، ممتاز پاٽائي رڳو شاعر ناهي، پر هڪ زنده ادبي حوالو آهي. هن پيارو اسٽيشن ۾ ادبي حلقو جوڙي، شاعريءَ کي محفلن کان ڪڍي ماڻهن جي دلين تائين آندو آهي. هو پاڻ سڃاڻپ بڻيو، ۽ پنهنجي شهر کي به سڃاڻپ ڏني آھي. اهڙا ماڻهو ديسن جا زيور هوندا آهن—جيڪي لفظن سان تاريخ لکن ٿا ۽ خاموشيءَ سان پنهنجو فرض نڀائين ٿا.

ممتاز پاٽائي، پياري جي سڃاڻپ آهي—۽ پيارو، ممتاز پاٽائي جو نالو آهي.