انساني سماج جي تاريخ ۾ ڪجهہ ماڻهو اهڙا هوندا آهن، جيڪي
صرف پنهنجي زندگي نٿا گذارين، پر پنهنجي فڪر، علم ۽ قلم سان ڪيترن ئي ذهنن ۾ روشني
جا ڏيئا بہ ٻاريندا رهن ٿا۔ اهڙا ماڻهو وقت جي وهڪري ۾ رڳو هڪ فرد طور نہ، پر هڪ فڪر،
هڪ احساس ۽ هڪ تحريڪ جي صورت اختيار ڪري وٺندا آهن۔ سندن وجود هڪ اهڙو آئينو بڻجي ويندو
آهي، جنهن ۾ سماج جا خواب، درد، سوال ۽ اميدون سڀئي عڪس بڻجي ظاهر ٿيندا آهن۔
سنڌ جي علمي ۽ ادبي فضا ۾ بہ ڪي اهڙا نالا آهن، جن جو سفر
رڳو ذاتي ڪاميابي جو قصو ناهي، پر هڪ وڏي سماجي ۽ فڪري وابستگيءَ جو اظهار آهي۔ اهڙن
نالن ۾ هڪ اهم نالو نسرين سيد جو بہ آهي، جنهن پنهنجي زندگيءَ کي علم، ادب ۽ شعور جي
روشني سان سينگاريو آهي۔
سنڌ جي مٽيءَ ۾ هڪ خاص خاصيت آهي۔ اها پنهنجي اندر مان اهڙا
انسان پيدا ڪندي رهي ٿي، جيڪي علم جي پياس سان ڀرپور هوندا آهن۔ جڏهن ڪو ماڻهو ننڍڙي
شهر يا ڳوٺ مان اٿي پنهنجي محنت ۽ همت سان علم جي واٽن تي اڳتي وڌي ٿو تہ اهو سفر رڳو
ذاتي ترقيءَ جو سفر نٿو رهي، پر اهو ڪيترن ئي ٻين لاءِ اميد جو پيغام بڻجي ويندو آهي۔
نسرين سيد جو سفر بہ اهڙي ئي ارادي ۽ عزم جو داستان آهي۔
تعليم انسان جي اندر جي دنيا کي وسيع ڪري ٿي۔ جڏهن علم سان
گڏ حساس دل ۽ تخليقي ذهن بہ شامل ٿي وڃي، تہ پوءِ اهو انسان رڳو پڙهندڙ يا استاد نٿو
رهي، پر سماج جو فڪري راهبر بڻجي وڃي ٿو۔ درس و تدريس جو پيشو اصل ۾ رڳو ڪتابي ڄاڻ
منتقل ڪرڻ جو نالو ناهي، بلڪہ اهو ذهنن کي جاڳائڻ، سوچ کي سنوارڻ ۽ شخصيتن کي تعمير
ڪرڻ جو عمل آهي۔ اهو ئي سبب آهي جو ڪجهہ استاد پنهنجن شاگردن لاءِ رڳو استاد نہ پر
الهام بڻجي ويندا آهن۔
نسرين سيد جي زندگيءَ جو اهم پهلو بہ اهو آهي تہ هن تعليم
جي ميدان ۾ پنهنجو پاڻ کي صرف هڪ ذميواري طور نہ پر هڪ مشن طور ڏٺو۔ شاگردن جي ذهنن
۾ سوال پيدا ڪرڻ، انهن جي اندر ادبي ذوق پيدا ڪرڻ ۽ انهن کي فڪري آزاديءَ جي طرف وٺي
وڃڻ اهڙو ڪم آهي، جيڪو هر استاد جي وس ۾ ناهي هوندو۔ اهو ڪم صرف اهي ماڻهو ڪري سگهندا
آهن، جن جي اندر علم سان گڏ احساس جي گرمي بہ موجود هوندي آهي۔
نسرين
سيد جو سفر رڳو درس و تدريس تائين محدود نہ رهيو۔ سندس قلم بہ ساڳي شدت ۽ حساسيت سان
هلندو رهيو آهي۔ ادب جي دنيا ۾ قلم اصل ۾ روح جي ترجماني ڪندو آهي۔ جڏهن ڪو ليکڪ لکڻ
ويهندو آهي تہ لفظن جي صورت ۾ سندس اندر جي ڪيفيت، مشاهدو ۽ احساس سڀئي ظاهر ٿيڻ لڳندا
آهن۔
ادب جو حقيقي حسن اهو آهي تہ اهو انسان کي انسان سان ملائي
ٿو۔ شاعري هجي يا ڪهاڻي، ان جو اصل مقصد انسان جي اندر لڪل احساسن کي آواز ڏيڻ آهي۔
نسرين سيد جي لکڻين ۾ بہ اها ئي خاصيت نمايان نظر اچي ٿي۔ سندس لفظن ۾ بنا ڪنهن مصنوعي
بناوٽ جي سادگي آهي، جيڪا پڙهندڙ جي دل تائين سڌو پهچي ٿي۔
حقيقت ۾ ادب تڏهن اثرائتو ثابت ٿيندو آهي، جڏهن ان ۾ زندگيءَ
جي سچائي شامل هجي۔ اهڙا لفظ جيڪي رڳو خوبصورت هجن پر اندر خالي هجن، اهي گهڻو وقت
زندہ نٿا رهن۔ پر اهي لفظ جيڪي زندگيءَ جي تجربن، احساسن ۽ سماجي مشاهدي مان جنم وٺن
ٿا، اهي پڙهندڙ جي ذهن ۾ گهڻو وقت تائين گونجندا رهن ٿا۔
نسرين سيد جي تخليقن ۾ انساني احساسن جي جيڪا گهرائي نظر
اچي ٿي، اها هن ڳالهہ جو ثبوت آهي تہ هوءَ رڳو لفظن سان راند نٿي کيڏي، بلڪہ زندگيءَ
جي حقيقتن کي سمجهي انهن کي اظهار جو روپ ڏئي ٿي۔ سندس شاعري ۾ ڪڏهن محبت جي لطافت
آهي، ڪڏهن داخلي اڪيلائيءَ جو درد، تہ ڪڏهن سماج جي بيحسيءَ تي هڪ خاموش احتجاج۔
ساڳيءَ طرح سندس ڪهاڻين ۾ بہ انساني نفسيات جو وڏو نفيس مطالعو
نظر اچي ٿو۔ ڪهاڻي اصل ۾ سماج جو عڪس هوندي آهي۔ هڪ سٺي ڪهاڻي پڙهندڙ کي صرف تفريح
فراهم نٿي ڪري، بلڪہ ان کي سوچڻ تي مجبور ڪري ڇڏي ٿي۔ جڏهن ڪو پڙهندڙ ڪنهن ڪردار جي
درد کي محسوس ڪرڻ لڳي، تہ سمجهڻ گهرجي تہ ليکڪ پنهنجي مقصد ۾ ڪامياب ٿي ويو آهي۔
سنڌي ادب جي روايت هميشہ کان احساس، سچائي ۽ فڪري آزاديءَ
سان ڀرپور رهي آهي۔ شاه لطيف کان وٺي جديد دؤر جي شاعرن ۽ ليکڪن تائين، هن ڌرتيءَ جي
قلمڪارن انساني درد ۽ سماجي شعور کي پنهنجن لفظن ۾ محفوظ ڪيو آهي۔ انهيءَ روايت کي
اڳتي وڌائڻ ۾ جديد دؤر جا ليکڪ بہ پنهنجو اهم ڪردار ادا ڪري رهيا آهن۔
نسرين سيد جو ادبي سفر بہ انهيءَ روايت سان ڳنڍيل محسوس ٿئي
ٿو۔ سندس لکڻين ۾ عورت جي احساسن جي لطافت بہ آهي ۽ سماج جي حقيقتن جو ادراڪ بہ۔ هوءَ
جڏهن لکندي آهي تہ سندس لفظن ۾ هڪ اهڙي سچائي محسوس ٿيندي آهي، جيڪا پڙهندڙ کي بنا
ڪنهن تڪلف جي پنهنجي طرف ڇڪي وٺندي آهي۔
حقيقت ۾ هڪ ليکڪ جي سڃاڻپ سندس ڪتابن يا مضمونن جي تعداد
سان نہ پر انهن جي اثر سان ٿيندي آهي۔ جيڪڏهن ڪنهن ليکڪ جو لفظ پڙهندڙ جي دل ۾ هڪ نئون
سوال پيدا ڪري، يا سوچ جي ڪا نئين واٽ کولي، تہ اها ئي ادب جي وڏي ڪاميابي آهي۔
اڄ جڏهن دنيا تيزيءَ سان بدلجي رهي آهي ۽ انسان مشينن جي
رفتار سان زندگي گذارڻ لڳو آهي، تڏهن ادب جي اهميت وڌيڪ وڌي وئي آهي۔ ادب انسان کي
پنهنجي اندر ڏسڻ سيکاري ٿو۔ اهو دل کي نرم ۽ ذهن کي روشن بڻائي ٿو۔
اهڙي زماني ۾ اهي قلمڪار وڌيڪ اهميت اختيار ڪن ٿا، جيڪي لفظن
جي ذريعي انسانيت جي قدرن کي زندہ رکڻ جي ڪوشش ڪن ٿا۔ نسرين سيد بہ انهن ئي ماڻهن مان
آهي، جن جو قلم صرف اظهار جو وسيلو نہ پر شعور جي روشني بڻجي سامهون اچي ٿو۔
زندگيءَ جا سفر آخرڪار انسان کي هڪ اهڙي جاءِ تي وٺي ايندا
آهن، جتي سندس اصل سڃاڻپ سندس عمل ۽ فڪر سان ٿيندي آهي۔ علم جي دنيا هجي يا ادب جي،
جيڪڏهن ڪنهن ماڻهو پنهنجو وجود سچائي، محنت ۽ تخليقيت سان سينگاريو هجي تہ وقت بہ ان
جي سڃاڻپ کي مٽائي نٿو سگهي۔
نسرين سيد جو سفر بہ اهڙي ئي عزم ۽ تخليقي سگهہ جو سفر آهي،
جيڪو علم، ادب ۽ احساس جي واٽن تي اڳتي وڌندي سنڌي ادب جي آسمان تي پنهنجي روشنيءَ
سان الڳ سڃاڻپ پيدا ڪري چڪو آهي۔ سندس لفظ اڄ بہ ڪيترن ئي ذهنن ۾ سوچ جا نوان در کولين
ٿا ۽ ڪيترن ئي دلين ۾ احساس جي نئين لهر پيدا ڪن ٿا۔
شايد اهو ئي هڪ سچي ليکڪ جي سڀ کان وڏي ڪاميابي هوندي آهي۔
تہ سندس لفظ وقت جي وهڪري سان گڏ وهي نہ وڃن،
پر ماڻهن جي دلين ۾ هڪ مستقل آواز بڻجي زندہ رهندا اچن۔
