لفظن جو يتيم ٿيڻ — ڊاڪٽر آڪاش انصاري: زندگي، شاعري ۽ بي رحم اولاد ـ غلام مصطفيٰ جمالي

ادبي لفظن جي حسن ۾ هڪ اهڙو سحر هوندو آهي، جيڪو صرف جملن جي صورت ۾ نه رهندو، پر ان جي اندر جذبن جو سمونڊ، احساسن جو بحر ۽ انسانيت جو شعور ظاهر ٿيندو آهي. اهي لفظ نه صرف پڙهڻ وارا محسوس ڪن ٿا، پر دل جي اندر وڃن ٿا، جذبات کي اُجاگر ڪن ٿا ۽ سماج جي اندروني سورن کي سڌو سنئون پيش ڪن ٿا. اهڙي ئي هڪ آواز سنڌي ادب ۾ ڊاڪٽر آڪاش انصاري جي شاعري هئي، جيڪا هر دور ۾ انسانيت، سچ، احساس، ۽ محبت جي نعري سان گڏ پنهنجي يادگار جڳهه جو دعويدار رهي. پر افسوس، زندگي جي اهڙي ئي آواز کي هڪ اهڙي انجام مليو، جيڪو سوچڻ تي مجبور ڪري ٿو ته ڇا اسان لفظن جي طاقت کي سمجهڻ ۾ ناڪام ٿي ويا آهيون يا اسان جي سماجي ۽ اخلاقي گهرائي ته وقت جي گهر مان ٻاهر نڪري وئي آهي؟

ڊاڪٽر آڪاش انصاري جو جنم ضلعي بدين جي ڳوٺ ابل وسي ۾ ٿيو. بدين، جيڪو سنڌ جي ثقافتي ۽ علمي مٽي جي لحاظ سان هڪ الڳ جڳهه رکي ٿو، هتي جي هوا ۾ ٻچن جي اندر علم ۽ ادب جو سمايل شوق پاڻمرادو پيدا ٿي ويندو آهي. ابل وسي جي سادي ۽ زرخيز زمين تي اچي ڄميل اها روح، پهرين پنهنجي گهر واري مٽي کان محبت ڪيائين، پوءِ سماج جي تڪرارن ۽ دردن تي شاعري ڪئي، ۽ پنهنجي شعور جي بيباک اظهار سان سنڌي ادب ۾ هڪ الڳ مقام ٺاهيو.

آڪاش انصاري جي ابتدائي تعليم بدين ۾ ئي ٿي. سندس والدين، جيڪي پاڻ به علم ۽ ادب سان محبت رکندا هئا، هن کي ننڍپڻ کان ئي ڪتابن، شاعري، ۽ سماجي فڪر سان روشناس ڪرايو. هن ٻچپڻ ۾ ئي لفظن سان دوستي ڪئي، دل سان پڙهيو، سوچ سان لکڻ شروع ڪيو، ۽ احساس سان هر ٽڪرا لفظ کي زندگي جي حقيقي معنائن سان جوڙيو. اهو ئي سبب هو جو سندس لفظن ۾ رڳو حرفن جو ميل نه پر انسان جي اندر جي تڪليف، سماج جي غير يڪساناين، طبقاتي فرق، محبت، ۽ سچ جي تلاش جو احساس واضح نظر آيو.

آڪاش انصاري تعليم جي ميدان ۾ اڳتي وڌيو ۽ ليا قت ميڊيڪل ڪاليج مان ايم بي بي ايس ڪئي، جنهن کان پوءِ هن کي ”ڊاڪٽر“ جو لقب مليو. پر سندس اندر جو شاعر ڪنهن به ڊگريءَ جي سرٽيفڪيٽ سان محدود نه رهيو. هو پنهنجي اندر جي آواز کي لفظن ۾ تبديل ڪري ماڻهن جي دلين تائين پهچائڻ جي ڪوشش ڪندو رهيو. هن پنهنجين ڪلينڪ جي دروازن تي صرف مريضن جي جسماني تڪليف ڏٺي نه، پر سماج جي احساسن جي اندر جي درد کي به محسوس ڪيو. تنهنڪري سندس شاعري رڳو ادبي اظهار نه، پر سماج جي اندروني دردن جو سچو آئينو بڻجي وئي.

آڪاش انصاري جو فڪر، سندس شاعري جي ڪيرستن ۾ ئي ظاهر ٿيو. هو صرف غزل لکي نه پيو، بلڪه نظم، نثر، ۽ آزاد شاعريءَ ۾ به پنهنجي سوچ جو اظهار ڪيو. سندس لفظن ۾ صرف لفظن جي ميٽا نه پر سماج جي اندر جي سچائي جھلڪي، جيڪا پڙهندڙ کي رڳو پڙهڻ جي نه، پر سوچڻ، محسوس ڪرڻ ۽ پاڻ سان ڳنڍڻ تي مجبور ڪري ٿي. هن شاعريءَ ۾ رومانيت، محبت، انسانيت، اظهار، فڪر، سماج جي ناانصافين، ظلم خلاف آواز، ۽ طبقاتي فرق خلاف احتجاج، سڀني موضوعن تي پنهنجو الڳ انداز پيش ڪيو.

زندگيءَ ۾ آڪاش انصاري هڪ انتهائي حساس انسان هو. هو ذاتي طور تي ماڻهن جي دردن کي پنهنجو درد سمجهندو هو، ۽ اُن ۾ ڪو فرق نه ڪندو هو ته اهو درد ڪهڙي عمر، طبقي يا طبعي حالت جو آهي. شايد انهيءَ حساسيت سبب ئي هن هڪ ٻار کي لهه پالڪ طور اپنائي ۽ پنهنجي زندگيءَ جو اهم حصو بڻايو. هن ان ٻار کي پنهنجي گهر ۾ آندو، کيس عزت ڏني، نالو ڏيڻ کان وٺي تعليم، ترجيح، ۽ سماجي مقام تائين سڀ ڪجهه مهيا ڪيو. هن پنهنجو گهر، پنهنجو وقت، پنهنجا احساس، سڀ ڪجهه ان ٻار جي بهتري لاءِ وقف ڪيو. پر افسوس جو اها انساني محبت، جيڪا ڪنهن به صورت ۾ احسان جي بار کان مٿي هئي، اها ئي محبت هڪ اهڙي انجام جو شڪار ٿي وئي جيڪو سوچڻ تي مجبور ڪري ٿو ته ڇا اسان پنهنجن اخلاقي، سماجي، ۽ انساني قدرن کي وساري ڇڏيو آهي؟

بهتر تاثر حاصل ڪرڻ لاءِ اهو سمجهڻ ضروري آهي ته لهه پالڪ رشتي جو تصور سنڌي سماج ۾ هميشه عزت ۽ اعتماد جي علامت رهيو آهي. اهڙا رشتي جيڪي جنهن ۾ ٻار کي پاڻ سان برابر محبت، تربيت، ۽ احترام ملي، اُهي صرف قانوني رشتا نه پر انساني جذبي جو اظهار آهن. پر جڏهن اها جذبي جي سچائي ڪوڙا فيصلن، تڪرارن، نشي جي عادت، ۽ خودغرضيءَ جي نشئي ۾ لڪل ٿي وڃي ٿي، تڏهن اهو رشتو پنهنجي معنى وڃائي ويهي ٿو. اهو ئي ڪجهه ٿيو ڊاڪٽر آڪاش انصاري جي لهه پالڪ پٽ سان.

فيبروري 15، 2025 تي آڪاش انصاري جي رهائشگاهه مان سندس سڙيل لاش مليو. شروعات ۾ ان کي شارٽ سرڪٽ سبب لڳندڙ باهه قرار ڏنو ويو، جيئن ڪجهه واقعن ۾ ڪڏهن ڪڏهن هجي ٿو. پر جيئن جيئن تحقيق اڳتي وڌي، حقيقت سامهون اچي وئي ته اهو ڪو حادثو نه هو، پر هڪ منصوبابندي ٿيل قتل هو، جنهن ۾ شواهد کي مٽائڻ لاءِ لاش کي ساڙيو ويو. هي خبر صرف هڪ انفرادي قتل جو واقعو نه هئي، پر اهو سماج جي اندر موجود بي حسي، ذاتي نافرماني، ۽ اخلاقي گهرائي جي کوٽ جو وڏو ثبوت بڻجي وئي.

تحقيق دوران معلوم ٿيو ته لهه پالڪ پٽ نشي جو عادي ٿي چڪو هو، ۽ هن جا ذاتي تڪرار، غصي جا لمحات، ۽ انساني قدرن جي کوٽ آخرڪار انهيءَ حد تائين پهتا جو هن پنهنجي پاليندڙ انسان کي نقصان پهچايو. اهو اعتراف نه صرف عدالت ۽ پوليس لاءِ اهم هو، پر سماجي نظر مان ڏٺو وڃي ته اها هڪ اهڙي علامت هئي جنهن ۾ سماج جي اندر موجود اندروني سور، نوجوانن ۾ ايماني قدرن جي گهٽتائي، ۽ نشي جهڙين خراب عادت جي ڀڃڪڙي کي واضح طور ظاهر ڪيو.

سندس قتل تي سنڌ جي ادبي ۽ سماجي برادرين سخت احتجاج ڪيو. ڪيترن ئي شاعرن، اديبن، دانشورن، ۽ سماجي ڪارڪنن هن واقعي کي صرف هڪ شخص جي زندگي جو خاتمو نه سمجهيو، پر اها علامت ڏٺي جيڪا اسان جي سماج جي اندروني نقصانن کي ظاهر ڪري رهي هئي. احتجاجن، بيانن، ۽ جنرل ميڊيا جي مدد سان حقيقت سامهون آئي، ۽ عدالتي نظام هڪ مضبوط فيصلو ڪندي قاتل کي  ڦاهي جي سزا ڏني.

هي فيصلو قانوني طور تي انصاف جو اظهار آهي، پر اها ڳالهه ذهن ۾ رکڻ لائق آهي ته عدالت جو فيصلو جڏهن ٿي وڃي، ته به اسان جي اندر موجود سماجي، اخلاقي ۽ انساني قدرن جو سوال باقي رهجي وڃي ٿو. اسان کي اها سوچڻ گهرجي ته آئيندگيءَ لاءِ اسان پنهنجي جوان نسل کي فقط علم ڏئي نه رهيا آهيون، پر اخلاق، ايمانداري، ۽ انسانيت جو درس به ڏئي رهيا آهيون يا نه؟ ڇا اسان جو سماج اهڙن قدرن سان تربيت يافته آهي جيڪي ڪنهن کي به انسانيت جي روشني ڏانهن وٺي وڃن؟

ڊاڪٽر آڪاش انصاري جي شاعري اڄ به زندهه آهي. سندس لفظ، جيڪي لکڻ دوران دل جي گهرائيءَ مان نڪرن پيا، اڄ به پڙهندڙن جي ذهنن ۾ گونجن ٿا، سچائيءَ جي روشني ۾ اُڀرن ٿا، ۽ انسانيت جي اهميت کي اُجاگر ڪن ٿا. هو جسماني طور اسان سان نه آهي، پر سندس فڪر، سندس سچائي، ۽ سندس محبت هميشه سنڌي ادب جو اهم حصو رهندي.

آخري مصرعو، جيڪو سندس يادگيري کي برقرار رکي ٿو، ڪٿي به صرف لفظن جو مجموعو نه پر هڪ فلسفي جو اظهار آهي: ”اسان به رهياسي اڌورا اڌورا“

هي مصرعو نه صرف هڪ شاعر جي يادگيري آهي، پر اهو پورو سماج جي اندر جي اخلاق، احساس، ۽ انسانيت جي گهرائي جو درد ڀريو نوحو آهي. اهو اسان کي ٻڌائي ٿو ته اسانجي زندگيءَ ۾، اسان جي سوچ ۾، ۽ اسانجي رشتن ۾ ڪهڙيون کوٽون باقي آهن جن کي اسان وقت سر محسوس ڪرڻ کان قاصر آهيون.

آخري طور، ڊاڪٽر آڪاش انصاري جي زندگي ۽ سندس شاعري اسان کي اهو سبق ڏئي ٿي ته علم، محبت، احساس، ۽ انساني قدرن کي گڏ رکڻ سان ئي سماج سڌري سگهي ٿو. جيڪڏهن اسان صرف تعليم تي ڌيان ڏيون پر انسانيت، اخلاق، ۽ رشتن جي حرمت کي وساري ڇڏيون، ته پوءِ وڏا وڏا ماڻهو به محفوظ نه رهي سگهندا. اسان کي پنهنجي ايندڙ نسل کي رڳو علم نه، پر تربيت، دوستي، سچائي، ۽ محبت پڻ ڏيڻ گهرجي، جيئن مستقبل ۾ اهڙا دردناڪ واقعا ورجايا نه وڃن.