ايم ڪيو ايم ۽ پيپلز پارٽي گذريل 35 سالن کان پاڻ ۾ اتحادي
آهن. جيڪڏهن انهن مان ڪوبه هڪ مصيبت ۾ ڦاسندو آهي ته ٻيو سندس مدد لاءِ پھچي ويندو
آهي. گذريل 35 سالن کان اھا راند کيڏي پئي وڃي. هن وقت پيپلز پارٽي 18 سالن ۾ سڀ کان
مشڪل صورتحال مان گذري رهي آهي۔ صدر زرداري سنڌ جي سمورن وسيلن جو وڪرو ڪرڻ کانپوءِ
به پنهنجي پٽ کي وزيراعظم نه بڻائي سگهيو آهي هن وقت هو هڪ طرف اسٽبلشمينٽ جي ڄار
۾ ڦاٿل آهي ته ٻئي طرف اتحادي جماعتن اندر اختلاف عروج تي ڏسڻ ۾ اچن پيا. خاص طور تي
ايم ڪيو ايم پنهنجي پراڻي نظرئي کي هر ڀيري سامهون آڻي رياست اندر رياست قائم ڪرڻ
۽ بليڪ ميل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندي رهي آهي۔
گل پلازه واري واقعي کان پوءِ جيئن پيپلزپارٽي جي اڳوڻي دل
گهري پارٽي ”ايم ڪيو ايم“ الڳ صوبي جو نئريٽِو جوڙي پيپلزپارٽي خلاف هٿ ڌوئي لڳي پئي
آهي، ۽ ڪراچي کي وفاق جي حوالي ڪرڻ يا نوان صوبا ٺاهڻ جو شوشو اٿاريو آهي. ايم ڪيو
ايم پاران پنهنجي پراڻي اتحادي، پيپلز پارٽي کي ريسڪيو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. ايم ڪيو
ايم جي ڪا اوقات ناھي رھي ان جي اصل اسپانسر پيپلز پارٽي آهي. جنهن کيس اڳتي وڌڻ ۾
هر ڀيري مدد ڪئي آهي. تازو ايم ڪيو ايم پاڪستان جي اڳواڻ ۽ وفاقي وزير مصطفيٰ ڪمال
چيو آهي ته ارڙهين ترميم تحت اسان جي نسل ڪشي ٿي رهي آهي، تنهنڪري وفاقي حڪومت آرٽيڪل
148 تي عمل ڪندي ڪراچي کي وفاق جو حصو قرار ڏئي. هن بهادر آباد آفيس ۾ پريس ڪانفرنس
ڪندي وفاقي وزير مصطفيٰ ڪمال چيو ته هي شهر اڳ اهڙو نه هو، اسان ڪيترو رت ڏيون ۽ ڪيترا
حادثا ڀوڳيون؟ ڪراچي واسين جي نسل ڪشي ٿي رهي آهي. اتي انسانن جون آٿتون ڪا اهميت نٿيون
رکن، ايم ڪيو ايم وڏين پارٽين مان هڪ آهي، اسان پنهنجي ذميوارين کان ڀلي ڀت واقف آهيون.
وفاقي وزير چيو ته اهو نه ڏسو ته ڪهڙي لهجي ۾ ڳالهائي رهيو آهيان، اهو ڏسو ته ڇا چئي
رهيو آهيان، رياست کان مطالبو ڪيون ٿا ته ڪراچي کي وفاق جو حصو قرار ڏنو وڃي.
هتي سوال اهو آهي ته ايم ڪيو ايم ڪڏهن سنڌ ۽ ملڪ جي مفاد
لاءِ ڪم ڪيو آهي۔ انهن جي سياست صرف لسانيت جي مبني رهي آهي، انهن ڪڏهن الڳ صوبي جو
رينگٽ پئي ڪيو آهي ته ڪڏهن وري ڪراچيءَ سنڌ جو بي سرو راڳ ڳائي تعصب پرستي کي هوا ڏني
آهي. هو پنهنجا ذاتي مفاد وٺڻ لاءِ ڪڏهن ناظم ٿي لٽيندا رهيا آهن ته ڪڏهن جعلي مئنڊيٽ
ذريعي وزارتون پئي ماڻيون آهن۔ اها غيرسنجيدگي آخر ڪڏهن ختم ٿيندي جيڪڏهن انهن کي سنڌ
يا سنڌين جي صورت نه ٿي وڻي ته واپس پنهنجي وطن هليا وڃن باقي سنڌ کي ٽوڙڻ واريون سازشون
ڪنهن به صورت ۾ قابل نه هونديون۔
مارچ 18، 1984ع ۾ قائم ٿيڻ واري ايم ڪيو ايم لساني بنياد
تي قائم ٿي هئي. جڏهن ته هيءَ سياسي پارٽي، مهاجر قومي موومينٽ جي نالي سان، 11 جون
1978 تي ڪراچي يونيورسٽي ۾ آل پاڪستان مهاجر اسٽوڊنٽ آرگنائيزيشن جي شاگرد اڳواڻ الطاف
حسين جي اڳواڻي ۾ قائم ٿي هئي. 1997 ۾ ان جو نالو تبديل ڪري متحده قومي موومينٽ رکيو
ويو. پاڪستان جي قيام کان وٺي، ايم ڪيو ايم سنڌ جي وڏن شهرن، خاص طور تي ڪراچي ۽ حيدرآباد
ميرپورخاص سکر ۽ نوابشاهه ۾ آباد اردو ڳالهائيندڙ هندستاني مهاجرن جي نمائندي پارٽي
رهي آهي. ايم ڪيو ايم جو قيام جنرل ضياءَ جي حڪومت جي مارشل لا آرڊر جو جواب هو، جنهن
سڄي ملڪ ۾ شاگرد تنظيمن تي پابندي لڳائي ڇڏي هئي. سياسي عمل ۾ رڪاوٽ هميشه انتهاپسندي
ڏانهن وٺي ويندي آهي، جيڪا ايم ڪيو ايم جهڙي فاشسٽ پارٽي جي قيام ۾ به نظر آئي. ايم
ڪيو ايم جي قيام جو باضابطه اعلان 18 مارچ 1984ع تي ڪيو ويو هو، پر هن سياسي جماعت
جو پروگرام 8 آگسٽ 1986ع تي سامهون آيو، جڏهن تحريڪ جي اڳواڻ الطاف حسين، ڪراچي جي
نشتر پارڪ ۾ هڪ وڏي عوامي جلسي کي خطاب ڪندي، مهاجرن جي طاقت جو مظاهرو ڪيو ۽ ٽي اهم
مطالبا پيش ڪيا:
1. پناهگيرن کي پنجين قوميت طور تسليم ڪيو وڃي (يعني، پناهگيرن لاءِ
هڪ الڳ صوبو ٺاهيو وڃي).
2. سنڌ ۾ مهاجرن کي آباديءَ جي تناسب سان حق ڏنا وڃن ۽ ڪوٽا سسٽم ختم
ڪيو وڃي.
3. مهاجر ٻين قوميتن، جهڙوڪ سنڌين، پنجابين، پٺاڻن ۽ بلوچن سان ڀائيچاري
واري ماحول ۾ رهڻ چاهين ٿا، پر جيڪڏهن ناانصافي ٿئي ٿي ته ڀائيچاري جو هي جذبو ختم
ٿي ويندو.
هن عوامي جلسي کان پوءِ سهراب ڳوٺ سانحو پيش آيو، جنهن مهاجرن
۽ پٺاڻن ۾ قتل ۽ تباهي جو هڪ ڊگهو دور شروع ڪيو. ان عرصي دوران ڪراچي ۽ حيدرآباد خانه
جنگي جا منظر ڏيکاري رهيا هئا. الطاف حسين کي پهرين نومبر 1986 تي مختلف ڏوهن جي الزام
۾ گرفتار ڪيو ويو ۽ دهشتگردي خلاف پهريون آپريشن ڪلين اپ پڻ ساڳئي سال ڪيو ويو. ايم
ڪيو ايم جو قيام پڻ هڪ ڊگهي جدوجهد جو نتيجو هو، جيڪو سياسي معاملن ۾ سنڌ جي مهاجرن
جي محرومي جو ڊگهو احساس هو، جيڪو پاڪستان جي ٺهڻ کان پوءِ ئي شروع ٿيو، جڏهن اردو
ڳالهائيندڙ هندستاني مسلمانن جي وڏي تعداد پاڪستان اچڻ شروع ٿي. شروعات ۾، انهن جو
استقبال ڪيو ويو، کين حڪومت ۽ بيوروڪريسي ۾ اهم عهدا ڏنا ويا، ميڊيا تي ڪنٽرول ڪيو
ويو، هندن جي ڇڏيل ملڪيتن ۾ حصا حاصل ڪيا ويا، ۽ انهن کي دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ مراعات
يافته پناهگير سڏيو ويو. پر ان کان پوءِ، اهڙا واقعا پيش آيا جن پناهگيرن کي قومي مکيه
وهڪرو کان الڳ ڪرڻ شروع ڪيو. جنهن مان ڪجهه اهم سبب هيٺ ڏجن ٿا:
ـ 1947ع ۾ پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ، سنڌ جي پهرين قوم پرست وڏي وزير
محمد ايوب کهڙي، ڪراچي کي سنڌ کان الڳ ڪرڻ، وڏي تعداد ۾ هندستاني مهاجرن جي آمد ۽ مقامي
ماڻهن جي حقن جي خلاف ورزي تي احتجاج شروع ڪيو، جيڪي پنهنجي صوبي جي سڀ کان وڏي شهر
۾ اقليت بڻجي ويا هئا. کيس هن ڏوهه جي ڪري برطرف ڪيو ويو، پر هن کي عوامي حمايت حاصل
هئي، تنهن ڪري هو سياسي طور تي واپس آيو، ٽي يا چار ڀيرا مخالفن کي شڪست ڏيندو رهيو.
هتان کان مهاجرن ۽ سنڌين جي وچ ۾ فاصلو وڌڻ لڳو.
ـ 1948ع ۾، وفاقي حڪومت اردو کي موجوده پاڪستان ۽ بنگلاديش جي واحد قومي ٻولي
قرار ڏنو، جنهن کي بنگال جي اڪثريتي صوبي تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو. هن تڪرار جي ڪري
1950 جي ڏهاڪي ۾ بنگالين ۽ اردو ڳالهائيندڙن جي وچ ۾ هڪ تلخ جنگ ٿي، پر بنگالي فتحياب
ٿيا جڏهن 1954 ۾ بنگال کي ٻي قومي ٻولي قرار ڏنو ويو. ان تي، ڪراچي جي مشهور اردو اخبار
”جنگ“ جي هڪ تمام متعصب شاعر، رئيس امروهي، پنهنجي ڪالم ”اردو جو جنازو آهي زرا ڌوم
سي نڪالا“ سان مهاجرن ۾ نفرت جي باهه ٻاري ڇڏي هئي.
هن 1972ع جي ٻولي فسادن دوران به ساڳيو نظم پڙهيو جڏهن ته
قومپرست وڏي وزير ممتاز علي ڀٽو جي صوبائي حڪومت سنڌي ٻوليءَ کي سنڌ صوبي جي قومي ٻولي
قرار ڏنو. ان موقعي تي اردو ڳالهائيندڙن بنگالين کي ياد ڪيو ۽ پنهنجا حق حاصل ڪرڻ لاءِ،
انهن کي خوني فساد کي ترجيح ڏني۔
ـ 1965ع جي صدارتي چونڊن ۾، محترمه فاطمه جناح صرف ڪراچي مان کٽيو.
جڏهن ته صدر ايوب جي پٽ ۽ عمر ايوب جي پيءُ، گوهر ايوب، 4 جنوري 1965ع تي ڪراچي ۾ فتح
جو جشن ملهايو، ۽ ڄاڻي واڻي مهاجرن کي ڀڙڪايو ويو، جنهن سبب ڪراچي ۾ پهريون ڀيرو مهاجرن
۽ پٺاڻن جي وچ ۾ خوني فساد ٿيا، جنهن ۾ تمام گهڻو جاني ۽ مالي نقصان ٿيو. 1980 جي ڏهاڪي
۾ پڻ انهن ٻنهي گروهن جي وچ ۾ فساد روز جو معمول بڻجي ويا، جڏهن ملڪ ۾ مارشل لا ۽ لاقانونيت
هئي، تڏهن به هيروئن ۽ ڪلاشنڪوف ڪلچر عام هو،
جنهن ۾ انساني جان ۽ مال جو نقصان ٿيندو رهيو۔
ـ 1970ع ۾ پاڪستان جي پهرين عام چونڊن ۾، مهاجرن جي ذهنيت ملڪ جي
باقي حصن کان بلڪل مختلف هئي، جڏهن ڀٽو جي پيپلز پارٽي پنجاب ۽ سنڌ ۾ ۽ ولي خان خيبر
پختونخواه ۽ بلوچستان ۾ وڏي ڪاميابي حاصل ڪئي، پر ڀٽو مخالف مذهبي پارٽيون ڪراچي ۾
غالب هيون. 1977ع جي چونڊن ۾ به صورتحال ساڳي هئي۔
مهاجر برادري 1973 جي آئين ۾ سرڪاري ۽ تعليمي ادارن ۾ ڪوٽا
سسٽم کان به ناخوش هئي، جيڪو ڀٽو حڪومت خلاف انهن جي نفرت جو هڪ وڏو سبب پڻ هو. مهاجرن
کي ان ڳالهه تي به اعتراض هو ته بنگلاديش مان بهارين کي پاڪستان نه آندو ويو. ان کان
علاوه، مذهبي پارٽين جي نااهلي پڻ نظر ۾ هئي، جنهن جي نتيجي ۾ مهاجر نوجوانن سياسي
معاملن کي پنهنجي هٿن ۾ ورتو ۽ ايم ڪيو ايم قائم ٿي۔ ياد رکڻ گهرجي ته ايم ڪيو ايم
جي قيام کان صرف هڪ هفتو اڳ، 12 مارچ 1984ع تي، جنرل ضياءَ ڪوٽا سسٽم جي صحيحيت کي
ڏهه سال وڌيڪ وڌايو هو، جيڪو باهه ۾ تيل وجهڻ جو ڪم ثابت ٿيو.
پنهنجي شروعاتي سالن ۾، ايم ڪيو ايم ڪراچي ۽ حيدرآباد ۾ الطاف
حسين جي اڳواڻي ۾ مهاجر قوميت جي نالي تي وڏيون ريليون ڪڍيون ۽ 20 نومبر 1987 جي مقامي
حڪومت جي چونڊن ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي. ايم ڪيو ايم جو فاروق ستار ڪراچي جو ميئر بڻيو
جڏهن الطاف حسين دهشتگردي جي الزام ۾ جيل ۾ هو، پر سندس حامين جيل ۾ پنهنجي اڳواڻ کي
آزاد ڪرايو، ۽ جنرل ضياءَ کي استعيفيٰ ڏيڻ تي مجبور ڪيو ويو.
ـ1988ع جي چونڊن ۾، عمران فاروق جي اڳواڻي ۾ ايم ڪيو ايم پنهنجي
پهرين قومي چونڊن ۾ 13 سيٽون کٽيون ۽ پيپلز پارٽي سان اتحادي حڪومت ٺاهي، پر هڪ سال
اندر، اهو اتحاد ٽٽي ويو ۽ ٻئي پارٽيون هڪٻئي کان الڳ ٿي ويون. مئي 1990ع ۾ حيدرآباد
۾ آپريشن پڪا قلعو ٿيو، جنهن ۾ سنڌ پوليس ايم ڪيو ايم جي دهشتگرديء خلاف آپريشن ڪيو
جنهن ۾ ڪيترائي ماڻهو مارجي ويا. ان کي بينظير ڀٽو حڪومت جي پهرين برطرفي جو مکيه سبب
قرار ڏنو ويو.
ـ 1990 جي چونڊن ۾، ايم ڪيو ايم الطاف حسين جي اڳواڻي ۾ 15 سيٽون
کٽيون ۽ پاڪستان ۾ ٽئين وڏي سياسي پارٽي طور اڀري، پر هن ڀيري ان وزيراعظم ميان نواز
شريف جي حمايت ڪئي، جنهن سنڌ ۾ صوبائي حڪومت پڻ ٺاهي. جڏهن ته، ساڳئي عرصي دوران، جنرل
آصف نواز جنجوعه هڪ ڀيرو ٻيهر ايم ڪيو ايم جي مبينا دهشتگردي، قتل، ڀتا خوري، اغوا
۽ ٻين غير قانوني سرگرمين جي مخالفت ڪئي ۽ پاڪستاني فوج جي اڳواڻي ۾، هڪ وڏو ”آپريشن ڪلين اپ“
ٿيو جنهن ۾ هزارين ماڻهو مارجي ويا، ۽ بيشمار گم ٿي ويا. هن آپريشن دوران ايم ڪيو ايم
تي پاڪستان مخالف هجڻ ۽ جناح پور جي عليحدگي پسند رياست جي منصوبابندي ڪرڻ جو الزام
پڻ لڳايو ويو. الطاف حسين ملڪ مان ڀڄي ويو ۽ مستقل طور تي لنڊن ۾ آباد ٿي ويو. ان کان
علاوه، آفاق احمد ايم ڪيو ايم کان الڳ ٿي ”حقيقي“ ايم ڪيو ايم ٺاهي۔
ايم ڪيو ايم 1993 جي چونڊن ۾ احتجاج طور حصو نه ورتو. هن
عرصي دوران، بينظير ڀٽو جي ٻئي دور (1993/96) دوران گهرو وزير جنرل نصير الله بابر
جي اڳواڻي ۾ ايم ڪيو ايم خلاف هڪ ٻيو فوجي آپريشن ڪيو ويو. 1997ع جي چونڊن ۾، ايم ڪيو
ايم 12 سيٽون کٽيون. هن ڀيري، ايم ڪيو ايم نواز ليگ سان اتحاد ڪيو، پر هن عرصي دوران،
حڪيم سعيد جي قتل کان پوءِ، سنڌ صوبي ۾ گورنر راڄ لاڳو ڪيو ويو ۽ هڪ ڀيرو ٻيهر ايم
ڪيو ايم خلاف هڪ ٻيو فوجي آپريشن ڪيو ويو.
ـ 2002ع جي چونڊن ۾، فاروق ستار جي اڳواڻي ۾ ايم ڪيو ايم 13 سيٽون
کٽيون ۽ جنرل مشرف جي قائم ڪيل قاف ليگ سان اتحاد ڪيو ۽ حڪومت ۾ رهي. ان دور ۾، ايم
ڪيو ايم ڪراچي جي واحد مالڪ هئي. پهريون ڀيرو، صدر به ان جو پنهنجو هو ۽ ڪراچي ۾ ميڊيا
به ان جي ڪنٽرول ۾ هئي. 12 مئي 2007 تي، جڏهن چيف جسٽس افتخار چوڌري ڪراچي جو دورو
ڪيو، ته ايم ڪيو ايم رياستي غنڊه گردي جي هڪ نئين تاريخ رقم ڪئي ۽ نه رڳو انصاف جي
قيام کي ناممڪن بڻايو، پر فسادن ۾ بيگناهه ماڻهن کي به ماريو.
ـ 2008 جي چونڊن ۾، بابر غوري جي اڳواڻي ۾ ايم ڪيو ايم 25 سيٽون
کٽيون ۽ پيپلز پارٽي سان گڏ حڪومت ۾ رهي.
ـ 2013 جي عام چونڊن ۾، فيصل سبزواري جي اڳواڻي ۾، ان 24 سيٽون کٽيون ۽ اپوزيشن
۾ ويٺا. 22 آگسٽ 2016 تي، الطاف حسين جي ملڪ دشمن تقرير جي جواب ۾، ايم ڪيو ايم جي
ڪراچي هيڊ ڪوارٽر، نائن زيرو کي سيل ڪيو ويو ۽ اهم اڳواڻن کي گرفتار ڪرڻ کان پوءِ،
انهن کي الطاف حسين کان الڳ ٿيڻ تي مجبور ڪيو ويو. اهڙي طرح، ايم ڪيو ايم مختلف ڌڙن
۾ ورهائجي وئي. اصل ايم ڪيو ايم الطاف حسين جي لنڊن ۾ قائم آهي، جڏهن ته عام تاثر اهو
آهي ته پاڪ سرزمين پارٽي ۽ ايم ڪيو ايم پاڪستان جي قيام جي پويان اسٽيبلشمينٽ جو هٿ
آهي، ۽ فاروق ستار، خالد مقبول صديقي ۽ مصطفيٰ ڪمال وغيره سيل طور ڪم ڪري رهيا آهن.
ـ 2018 جي عام چونڊن ۾، ايم ڪيو ايم ۽ ان جي اڳواڻ الطاف حسين سياسي
معاملن ۾ فوجي مداخلت جي ڪري چونڊن جو بائيڪاٽ ڪرڻ جو فيصلو ڪيو، پر ايم ڪيو ايم جي
ٻين ڌڙن چونڊون وڙهيون ۽ بُري طرح هارائي ويا. انهن چونڊن جي نتيجي ۾، عمران خان جي
حڪومت ٺهي ۽ ايم ڪيو ايم کي ٻئي آزمائش تائين عمران خان جي منصوبي جو حصو بڻجڻ تي مجبور
ڪيو ويو.
ـ 2024 جي چونڊن ۾، خالد مقبول صديقي جي اڳواڻي ۾ ڇهه سيٽون کٽيون
ويون ۽ هڪ ڀيرو ٻيهر خفيه هٿن ايم ڪيو ايم کي متحد ڪيو ۽ هن ڀيري عمران خان مخالف اتحاد
۾ پناهه ورتي. هن وقت ايم ڪيو ايم ملڪ جي باقي حصن ۾ ڪراچي مان هڪ دهشتگرد ۽ فاشسٽ
سياسي پارٽي طور سڃاتي وڃي ٿي. ان جو باني الطاف حسين، عمران خان وانگر، بنگلاديش جي
باني شيخ مجيب الرحمان کان متاثر هو، ۽ ايم ڪيو ايم جي قيام پڻ عوامي ليگ جي هڪ دهشتگرد
تنظيم، مُڪتي بهني جي نموني تي ڪئي وئي هئي، جيڪا سياسي مطالبن يا بليڪ ميلنگ لاءِ
طاقت ۽ بدمعاشي استعمال ڪندي آهي. ايم ڪيو ايم ٽارگيٽ ڪلنگ، بوري بند لاشن، ڀتا خوري،
بليڪ ميلنگ، ڀُنگ عيوض اغوا ۽ ٻين مجرمانه ڪاررواين ۾ پڻ ملوث رهي آھي. بدقسمتي سان،
ايم ڪيو ايم پنهنجي فاشسٽ سياست ذريعي، اردو ڳالهائيندڙن جي ”سافٽ اميج“ کي نقصان پهچايو
آهي. ملڪ جي باقي حصن ۾، ڪراچي جهڙي روشنين واري شهر ۾، امن امان ۽ جان ۽ مال جي تحفظ
وارو اهميت جو حامل آهي۔ وفاقي وزير مصطفيٰ ڪمال جو تازو بيان پراڻي پوکيل نفرت جي
ٻج کي ظاهر ڪري ٿو انڪري سنڌي قوم بلخصوص پيپلز پارٽيء کي ان حوالي سان سنجيده قدم
کڻڻ گهرجي۔
