ڪائنات جي هن
وسيع پسمنظر ۾ انسان جي حيثيت هڪ مسافر جهڙي آهي، جيڪو هڪ اڻڄاتل سفر تان اچي ٿو ۽
هڪ اهڙي منزل ڏانهن روانو ٿي وڃي ٿو، جتان واپسيءَ جو ڪو رستو ناهي. زندگيءَ جي ان
سچائيءَ کي جڏهن شاعراڻي پيرائي ۾ پرکجي ٿو، ته هڪ نهايت گهرو فلسفو سامهون اچي ٿو:
خالي هٿن سان
اچبو آ،
خالي هٿن سان
وڃبو آ.
هي محض ڪجھه
سٽون ناهن، پر انساني وجود جي پوري تاريخ ۽ ان جي بي وسيءَ جو اعتراف آهن۔
وجود جي ابتدا
۽ انتها جو فلسفو:
انسان جڏهن
هن دنيا ۾ اک کولي ٿو، ته هن جون مٺيون ڀيڙيل هونديون آهن، ڄڻ ته هو پوري دنيا کي پنهنجي
قبضي ۾ ڪرڻ جو عزم کڻي آيو هجي. پر قدرت جو نظام ڏسو ته جڏهن اهو ئي انسان پنهنجو آخري
سفر شروع ڪري ٿو، ته هن جون هٿيليون کليل هونديون آهن. هي کليل هٿ پوري ڪائنات کي اها
گواهي ڏين ٿا ته مادي دنيا جي هوس، سون، چاندي، محل ۽ ماڙيون سڀ هتي ئي رهجي وڃن ٿيون.
اسان جو اچڻ به خالي هو ۽ وڃڻ به خالي آهي.
سبق آموز حقيقت:
ڇا پٺتي رهجي وڃي ٿو؟:
شاعريءَ جو
ٻيو بند هڪ سواليه نشان بڻجي اسان جي روح کي جهنجهوڙي ٿو:
سبق انهيءَ
مان ملندو آ،
ڇا پٺتي باقي
رهندو آ.
هي سوال اسان
کي پنهنجي عملن جي احتساب ڏانهن وٺي وڃي ٿو. جيڪڏهن اسان خالي هٿين وڃون ٿا، ته پوءِ
اسان جي هجڻ جو مقصد ڇا آهي؟ ڇا رڳو مال گڏ ڪرڻ؟ يا رڳو پنهنجي ذات لاءِ جيئڻ؟
حقيقت اها آهي
ته جڏهن جسم مٽيءَ جو کاڄ بڻجي وڃي ٿو، تڏهن رڳو اهي اثر باقي بچن ٿا جيڪي اسان ٻين
جي زندگيءَ تي ڇڏي وڃون ٿا. تاريخ گواهه آهي ته وڏا وڏا بادشاهه ۽ سڪندر جهڙا فاتح
به خالي هٿين ويا، پر انهن مان ياد رڳو اهي رهيا جن انسانيت لاءِ ڪو گڻ ڪيو.
نيڪي ۽ نيڪ
نامي: واحد ورثو
هن فڪر جو نچوڙ
آخري سٽ ۾ آهي:
نيڪي نيڪ نامي
باقي رهڻي آ.
هي اها ميراث
آهي، جنهن کي زوال ناهي. نيڪي رڳو عبادت جو نالو
ناهي، پر نيڪي نالو آهي:
·
ڪنهن جي ٻڏندڙ ٻيڙيء کي
تاري ڇڏڻ جو.
·
ڪنهن جي لڙڪن کي مرڪن
۾ بدلائڻ جو.
·
سچائيءَ جي رستي تي ثابت
قدم رهڻ جو.
·
بغير ڪنهن غرض جي انسانيت
جي خدمت ڪرڻ جو.
جڏهن اسان هن
فاني دنيا مان رخصت ٿيون ٿا، ته اسان جا پويان اسان جي مال ۽ ملڪيت جي ورهاست ڪن ٿا،
پر معاشرو اسان جي ڪردار جو حساب ڪري ٿو. اها نيڪ نامي ئي آهي جيڪا انسان کي مرڻ کان
پوءِ به زنده رکي ٿي.
حاصلِ ڪلام:
زندگي هڪ اهڙو
موقعو آهي جتي اسان کي پنهنجي خالي هٿن کي نيڪين جي خوشبوءِ سان ڀرڻو آهي. هيءَ شاعري
اسان کي قناعت، تواضع ۽ اخلاق جو درس ڏئي ٿي. هي اسان کي ياد ڏياري ٿي ته حرص ۽ هوس
جي انڌي ڊوڙ ۾ اسان پنهنجو اصل مقصد نه وساريون. جيڪڏهن اسان چاهيون ٿا ته اسان جي
وڃڻ کان پوءِ به اسان جو نالو روشن رهي، ته اسان کي پنهنجي زندگيءَ جو محور نيڪيء کي
بڻائڻو پوندو.
ڇاڪاڻ ته هر
شئي فاني آهي، رڳو چڱائي ۽ سچائي ئي اها حقيقت آهي جيڪا ابدي آهي. اچو ته پنهنجي خالي
هٿن سان گهٽ ۾ گهٽ ڪنهن جي مدد ڪريون، ته جيئن جڏهن هتان روانا ٿيون ته اسان جي پٺيان
نيڪ نامي جو هڪ اڻ کٽ سلسلو موجود هجي.
خالي هٿن سان،
اچبو آ،
خالي هٿن سان،
وڃبو آ،
سبق انهيءَ مان ملندو آ،
ڇا پٺتي، باقي
رهندو آ۔
نيڪي نيڪ نامي
باقي رهڻي آ۔
